Bí Đao (Bí Xanh): Công Dụng, Phân Loại Và Cách Chọn Mua Chuẩn Nhất

Từ bát canh thanh mát trong bữa cơm chiều đến ly trà giải nhiệt những trưa hè oi ả, bí đao (hay còn gọi là bí xanh) đã trở thành “người bạn thân thiết” của mọi gia đình Việt. Tuy nhiên, bạn có thực sự biết hết về giá trị dinh dưỡng “khổng lồ” ẩn sau lớp vỏ xanh giản dị ấy, hay cách phân biệt các loại bí để chọn đúng nguyên liệu cho từng món ăn?

Bài viết này, được biên soạn kỹ lưỡng bởi Farm Việt Nguyên, sẽ mang đến cho bạn cái nhìn toàn diện nhất về bí đao – từ nguồn gốc, công dụng sức khỏe cho đến những mẹo chọn mua “trăm quả như một” của các bà nội trợ sành sỏi.

Bí đao là gì? Nguồn gốc và đặc điểm nhận dạng

Bí đao, tên khoa học là Benincasa hispida, thuộc họ Bầu bí (Cucurbitaceae). Tại Việt Nam, tùy theo vùng miền mà loại quả này có những tên gọi khác nhau như bí phấn, bí trắng hay phổ biến nhất là bí xanh ở miền Bắc.

Loài cây này có nguồn gốc từ vùng Đông Nam Á, sau đó lan rộng sang Nam Á và Đông Á. Về đặc điểm sinh học, cây bí đao thuộc dạng dây leo, sức sống mạnh mẽ, có thể trồng leo giàn hoặc để bò lan trên mặt đất như các loại dưa.

Quả bí đao thường có hình trụ dài, kích thước dao động từ 15 – 20cm (quả non) và có thể dài tới 2m khi để già làm giống. Đặc điểm dễ nhận biết nhất là khi còn non, quả có màu xanh lục và phủ một lớp lông tơ mịn. Khi chín già, vỏ chuyển sang màu xanh đậm hơn, lớp lông rụng đi và thay thế bằng một lớp phấn sáp màu trắng phủ bên ngoài – đây cũng là lý do nó được gọi là “bí phấn” hay “Wax Gourd” trong tiếng Anh.

Bí đao là bí gì?

Giá trị dinh dưỡng bất ngờ từ quả bí đao

Đừng để vẻ ngoài đơn giản đánh lừa, bí đao là một “kho báu” dinh dưỡng thực thụ, đặc biệt phù hợp với lối sống lành mạnh hiện đại. Theo các nghiên cứu dinh dưỡng, trong 100g bí đao chứa khoảng:

• Nước: Chiếm hơn 95% (giúp cấp nước tuyệt vời cho cơ thể).
• Năng lượng: Cực thấp, chỉ khoảng 12-13 kcal.
• Khoáng chất: Canxi (19mg), Phốt pho (12mg), Sắt, Kali.
• Vitamin: Giàu Vitamin C, B1, B2 và Vitamin E.

Đặc biệt, bí đao là loại quả hiếm hoi không chứa chất béo. Hợp chất hóa học hyterin-caperin và axit tartronic có trong bí đao giúp ngăn chặn đường chuyển hóa thành mỡ thừa, biến nó thành thực phẩm vàng cho người muốn giảm cân.

Bạn có thể tham khảo thêm về các loại trái cây miền bắc để bổ sung vào thực đơn lành mạnh của gia đình mình bên cạnh bí đao.

Phân loại các giống bí đao phổ biến tại Việt Nam

Nếu đi chợ và thấy nhiều loại bí với hình dáng khác nhau, đừng bối rối. Hiện nay thị trường chủ yếu có 3 loại bí đao chính với đặc tính riêng biệt:

1. Bí trạch (Bí sặt)

Đây là loại bí được các bà, các mẹ ưa chuộng nhất. Quả có kích thước vừa phải, thon dài, vỏ xanh đậm và rất dày mình. Đặc điểm nổi bật của bí trạch là đặc ruột, ít hạt, khi nấu có vị ngọt đậm đà và bảo quản được rất lâu. Đây là lựa chọn số 1 để nấu các loại nước sâm bí đao hoặc làm mứt.

2. Bí bầu (Bí chanh)

Loại này thường có kích thước lớn hơn, quả hơi cong, vỏ màu xanh nhạt (giống vỏ chanh). Tuy nhiên, bí bầu thường có cùi mỏng, ruột xốp và nhiều nước hơn. Khi nấu canh, bí bầu cho vị thanh mát, hơi chua nhẹ, rất dễ ăn vào mùa hè nhưng nhược điểm là không bảo quản được lâu (chỉ khoảng 3-5 ngày sau khi hái).

3. Bí lông

Có kích thước tương đương bí bầu nhưng dáng quả thẳng và dài hơn. Giống này có vỏ dày, nhiều lông tơ cứng ngay cả khi quả đã lớn. Mặc dù cho năng suất cao nhưng chất lượng thịt quả thường bị đánh giá thấp hơn bí trạch một chút do nhanh bị già và xơ.

Các loại bí đao phổ biến

Những công dụng vàng của bí đao với sức khỏe

Người Việt từ xưa đã biết dùng bí đao như một vị thuốc dân gian. Dưới đây là những lợi ích đã được khoa học chứng minh:

• Thanh nhiệt, giải độc: Theo Đông y, bí đao có tính hàn, vị ngọt nhạt, tác dụng vào các kinh tỳ, vị, đại tràng. Ăn bí đao giúp làm mát ruột, lợi tiểu, đào thải độc tố tích tụ trong gan và thận rất hiệu quả.
• Hỗ trợ giảm cân thần tốc: Nhờ chứa axit tartronic, bí đao ức chế quá trình chuyển hóa đường thành mỡ. Hàm lượng nước cao và chất xơ cũng giúp bạn no lâu, giảm cảm giác thèm ăn.
• Làm đẹp da: Vitamin C và E trong bí đao giúp chống oxy hóa, mang lại làn da căng mịn. Phụ nữ xưa thường dùng cao bí đao để dưỡng ẩm và trị mụn.
• Tốt cho hệ tiêu hóa: Chất xơ dạng hòa tan trong bí đao rất lành tính, giúp nhuận tràng và cải thiện các vấn đề về đường ruột.

Bí quyết chọn mua bí đao “trăm quả như một”

Để chọn được quả bí ngon, bạn cần xác định mục đích sử dụng là nấu canh hay làm trà/mứt. Farm Việt Nguyên xin chia sẻ kinh nghiệm chọn bí chuẩn nhất:

Để nấu canh, món xào:

• Chọn quả non hoặc bánh tẻ (không quá non, không quá già).
• Vỏ quả căng mọng, màu xanh tươi, sờ vào còn lớp lông tơ mịn.
• Cầm lên thấy chắc tay, ấn nhẹ vào vỏ không bị mềm nhũn.

Để nấu trà sâm, làm mứt:

• Bắt buộc phải chọn bí già (bí phấn).
• Vỏ quả có màu xanh đen (xanh đậm), phủ một lớp phấn trắng dày bên ngoài.
• Khi cắt ra, hạt bí phải già, cứng và có màu vàng nâu. Bí già sẽ cho vị ngọt sâu và hương thơm đặc trưng khi nấu nước, đồng thời thịt bí cứng giòn giúp mứt không bị nát.

Tương tự như cách chọn na ngon hay cách chọn quả lựu ngon, việc quan sát màu sắc vỏ và trọng lượng khi cầm trên tay là yếu tố then chốt quyết định chất lượng quả.

Bí đao bao nhiêu 1kg? Nên mua ở đâu?

Hướng dẫn bảo quản bí đao tươi lâu

Khác với nhiều loại rau xanh nhanh hỏng, bí đao có sức bền đáng kinh ngạc nếu biết cách bảo quản:

• Đối với quả nguyên vẹn: Bạn có thể để bí đao già ở nơi khô ráo, thoáng mát (tránh ánh nắng trực tiếp và nền đất ẩm). Với cách này, bí đao có thể tươi ngon trong hàng tháng trời, thậm chí cả mùa đông. Đây là lý do tại sao nó được gọi là “Winter Melon” (Dưa mùa đông).
• Đối với bí đã cắt: Nếu dùng không hết, hãy bọc kín phần mặt cắt bằng màng bọc thực phẩm hoặc giấy bạc, sau đó cho vào ngăn mát tủ lạnh. Cách này giúp bí giữ được độ tươi khoảng 2 – 3 ngày. Lưu ý không nên rửa nước phần chưa dùng đến để tránh bị úng.

Gợi ý các món ngon từ bí đao dễ làm tại nhà

Bí đao không chỉ dừng lại ở món canh. Hãy thử biến tấu thực đơn gia đình với những gợi ý sau:

1. Trà bí đao hạt chia: Thức uống “quốc dân” giúp giải nhiệt. Bí già nấu cùng đường phèn, lá dứa và một chút thục địa, thêm hạt chia khi uống. Vị ngọt thanh mát lạnh sẽ xua tan mọi mệt mỏi.
2. Canh bí đao nấu tôm/sườn: Món ăn kinh điển. Vị ngọt của tôm thịt thấm vào miếng bí mềm mượt tạo nên hương vị khó quên.
3. Bí đao kho nước tương: Một món chay đậm đà, đưa cơm. Bí đao cắt khúc dày, chiên sơ rồi kho kẹo lại với nước tương và tiêu xanh.
4. Nộm bí đao (Gỏi bí đao): Bí non bào sợi, chần sơ rồi trộn cùng tai heo, tôm luộc, lạc rang và nước mắm chua ngọt.
5. Mứt bí: Món ăn vặt không thể thiếu trong ngày Tết cổ truyền với lớp đường phấn trắng tinh bám quanh thanh bí giòn sần sật.

Cũng giống như mùa đậu rồng hay mùa dưa lưới, mỗi thời điểm trong năm bí đao lại mang đến một hương vị riêng, nhưng ngon nhất vẫn là vào chính vụ khi thời tiết thuận lợi.

Giá bí đao hiện nay và nơi mua uy tín

Tại Việt Nam, bí đao là loại nông sản cực kỳ phổ biến và có giá thành bình dân. Tùy vào thời điểm mùa vụ (thường rộ vào mùa Xuân – Hè tại miền Bắc và quanh năm tại miền Nam), giá bán dao động trong khoảng:

• Tại chợ dân sinh: 15.000đ – 20.000đ/kg.
• Tại siêu thị/cửa hàng thực phẩm sạch: 20.000đ – 30.000đ/kg.

Bạn có thể dễ dàng tìm mua bí đao ở bất kỳ đâu, từ các sạp rau ngoài chợ cóc đến các hệ thống siêu thị lớn như WinMart, Bách Hóa XANH hay Co.opmart.

Lời kết

Bí đao thực sự là một món quà tuyệt vời của thiên nhiên – vừa rẻ, vừa ngon, lại vô cùng bổ dưỡng. Hy vọng qua bài viết này, bạn đã có thêm những kiến thức hữu ích để tự tin chọn những quả bí đao chất lượng nhất cho gia đình.

Đừng quên ghé thăm Farm Việt Nguyên thường xuyên để cập nhật thêm nhiều thông tin thú vị về nông sản và các mẹo vặt nhà bếp hữu ích nhé! Một quả bí đao ngon không chỉ nằm ở giá tiền, mà nằm ở sự hiểu biết và tình yêu thương của người nấu bếp dành cho những người thân yêu.