Tổng Hợp 23 Loại Rau Thơm “Quốc Hồn Quốc Túy” Của Việt Nam: Công Dụng Và Cách Dùng Chuẩn Vị

Bạn có bao giờ tự hỏi điều gì tạo nên “linh hồn” của một tô phở bò nghi ngút khói hay một đĩa gỏi gà xé phay đậm đà? Câu trả lời không chỉ nằm ở nước dùng hay thịt, mà chính là ở đĩa rau thơm xanh mướt đi kèm. Đối với người Việt, rau thơm không chỉ là gia vị trang trí; chúng là một phần không thể thiếu của văn hóa ẩm thực, là những vị thuốc nam quý giá nằm ngay trong vườn nhà.

Hôm nay, Farm Việt Nguyên sẽ đưa bạn đi khám phá thế giới đa dạng của các loại rau gia vị, từ những cái tên quen thuộc như hành ngò đến những loại lá đặc sản vùng miền ít người biết, cùng những lợi ích sức khỏe đáng kinh ngạc mà chúng mang lại.

Rau thơm: Hơn cả một loại gia vị

Rau thơm là tên gọi chung cho các loại rau ăn lá có chứa tinh dầu, mang mùi hương đặc trưng, thường được dùng ăn sống hoặc gia giảm vào món ăn để dậy mùi. Trong tự nhiên, nhiều loại vốn mọc hoang dã, nhưng nhờ giá trị thực tiễn cao, chúng đã được thuần hóa và trở thành “nhân vật phụ” không thể thay thế trong mâm cơm người Việt.

Không chỉ kích thích vị giác, các loại rau thơm còn đóng vai trò như những “người bảo vệ” sức khỏe. Đa phần chúng đều có tính kháng khuẩn, hỗ trợ tiêu hóa và cân bằng tính hàn – nhiệt trong món ăn. Ví dụ, ăn trứng vịt lộn (tính hàn) phải kèm rau răm (tính nhiệt) để không lạnh bụng. Đó là sự tinh tế của ông cha ta đúc kết ngàn đời.

Sau đây là chi tiết về 23 loại rau thơm phổ biến nhất và công dụng diệu kỳ của chúng:

Nhóm “Tứ đại danh hương” giải cảm và trị liệu

Đây là những loại rau có lượng tinh dầu cao, thường xuyên xuất hiện trong các bài thuốc dân gian để trị cảm cúm, nhức đầu và tăng sức đề kháng.

1. Tía tô – “Thần dược” giải cảm và làm đẹp

Tía tô đứng đầu bảng trong danh sách các loại rau gia vị tốt cho sức khỏe. Với màu tím đặc trưng và hương vị cay nhẹ, tía tô được ví như khắc tinh của bệnh gút (gout) nhờ khả năng ức chế axit uric.

• Trong ẩm thực: Lá tía tô thái nhỏ là thành phần bắt buộc trong cháo hành giải cảm (như cháo Thị Nở) hay ăn kèm với các món ốc, lươn om chuối đậu. Người Nhật còn dùng lá tía tô (Shiso) để ăn cùng sashimi nhờ tính kháng khuẩn cực mạnh.
• Tác dụng: Giải cảm, trị ho, làm đẹp da và hỗ trợ tiêu hóa.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 1

2. Kinh giới – Khắc tinh của dị ứng

Nhiều người hay nhầm lẫn kinh giới với tía tô, nhưng kinh giới có lá màu xanh sáng và mùi thơm nồng nàn hơn. Đây là loại rau không thể thiếu khi ăn bún riêu cua hay bún đậu mắm tôm.

• Tác dụng: Theo Đông y, kinh giới (đặc biệt là nụ hoa) có tác dụng cầm máu, trị mẩn ngứa, dị ứng thời tiết và hạ sốt rất nhanh. Nếu bạn bị ngứa do ăn hải sản, một ly nước ép kinh giới hoặc xông hơi bằng lá này sẽ giúp dịu cơn ngứa hiệu quả.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 7

3. Sả – Hương vị của món Thái và món Việt

Cây sả chứa nhiều tinh dầu citral, mang lại mùi chanh nồng nàn. Sả là nguyên liệu chủ chốt để khử mùi tanh của thực phẩm và tạo nên hương vị cho các món như bò kho, gà kho sả ớt hay lẩu Thái.

• Tác dụng: Tinh dầu sả giúp thư giãn thần kinh, giảm đau đầu, sát khuẩn đường hô hấp và đuổi muỗi hiệu quả.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 16

4. Lá chanh – Gia vị tinh tế

“Con gà cục tác lá chanh” – câu ca dao đã khẳng định mối lương duyên bền chặt giữa thịt gà và lá chanh. Lá chanh thái chỉ mỏng tang rắc lên gà luộc hay khô gà tạo nên hương thơm thanh khiết, khử ngấy tuyệt vời.

• Tác dụng: Giúp thông cổ, tiêu đờm, trị ho và làm ấm bụng.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 19

5. Cúc tần – Vị thuốc giảm đau xương khớp

Cúc tần (hay còn gọi là cây từ bi) thường mọc hoang ở các vùng quê, được dùng để làm hàng rào. Tuy nhiên, đây là một vị thuốc nam tuyệt vời. Người ta thường dùng lá cúc tần để kho cá, làm dồi lợn hoặc hấp với thịt chó (theo ẩm thực truyền thống) để tạo mùi thơm đặc biệt.

• Tác dụng: Giảm đau nhức xương khớp, chữa đau đầu do căng thẳng và hỗ trợ tiêu hóa.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 23

Nhóm rau gia vị cho món nước và món trộn

Các món nước như phở, bún, hủ tiếu hay các món gỏi (nộm) sẽ mất đi 50% độ ngon nếu thiếu nhóm rau thơm này.

6. Húng quế – Linh hồn của phở

Húng quế (hay húng chó) có mùi thơm hăng nồng giống đinh hương. Một tô phở Bắc hay Nam đều cần vài cọng húng quế để cân bằng vị béo của nước dùng.

• Tác dụng: Giảm đầy hơi, khó tiêu, lợi tiểu và giúp sát khuẩn vùng họng.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 2

7. Ngò gai (Mùi tàu)

Với lá dài, mép răng cưa và mùi thơm đậm, ngò gai là “cặp bài trùng” với húng quế trong món phở và canh chua.

• Tác dụng: Ngò gai có tính ấm, giúp làm giảm cảm giác buồn nôn, kích thích tiêu hóa và hạ cholesterol.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 6

8. Rau răm – Cân bằng Âm Dương

Rau răm có vị cay nóng, mùi hắc. Nó thường được ăn kèm với trứng vịt lộn, gỏi gà, canh chua cá đồng. Trong văn hóa ẩm thực, rau răm dùng để hãm bớt tính hàn của hải sản và trứng lộn.

• Tác dụng: Làm ấm bụng, tiêu thực, sát trùng. Tuy nhiên, nam giới không nên lạm dụng quá nhiều vì có thể ảnh hưởng đến sinh lý.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 3

9. Hành lá

Loại gia vị quốc dân có mặt trong hầu hết mọi món ăn Việt, từ món xào, nấu canh đến tẩm ướp.

• Tác dụng: Hành lá chứa nhiều allicin giúp diệt khuẩn, tăng cường hệ miễn dịch và giải cảm lạnh cực tốt.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 4

10. Ngò rí (Rau mùi ta)

Ngò rí thường được dùng để trang trí món ăn nhờ hình dáng đẹp mắt và hương thơm dễ chịu. Rễ ngò rí rửa sạch cho vào nồi nước dùng sẽ tạo nên vị ngọt thanh và thơm lừng. Tương tự như khi bạn chọn [các loại rau cải] cho bữa ăn, việc chọn ngò rí tươi cũng quan trọng để đảm bảo hương vị.

• Tác dụng: Đào thải kim loại nặng, hỗ trợ gan và làm giảm lo âu.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 11

Nhóm rau đặc sản vùng miền và thuốc quý

Có những loại rau gắn liền với đặc sản từng vùng, mang hương vị độc bản không thể trộn lẫn.

11. Lá móc mật (Mắc mật)

Đây là “bảo bối” của ẩm thực vùng cao Đông Bắc. Lá móc mật có tinh dầu rất thơm, dùng để quay vịt, nướng lợn. Vịt quay Lạng Sơn sẽ không ra “chất” nếu thiếu loại lá này.

• Tác dụng: Kích thích tiêu hóa, bảo vệ gan và giảm đau.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 21

12. Lá cách – Rau ngon miền Tây

Người miền Tây thường dùng lá cách để gói bánh xèo, xào thịt bò, hoặc nấu canh với lươn. Lá có vị ngọt hậu, mùi thơm nhẹ rất dễ chịu.

• Tác dụng: Lá cách là vị thuốc mát gan, giải độc bia rượu rất tốt, đồng thời hỗ trợ điều trị huyết áp cao.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 22

13. Lá lốt

Mùi thơm của chả lá lốt hay bò cuốn lá lốt nướng trên than hồng có lẽ là hương vị quyến rũ bậc nhất.

• Tác dụng: Lá lốt là vị thuốc trừ thấp, chữa đau nhức xương khớp khi trời lạnh và trị chứng đổ mồ hôi tay chân.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 10

14. Lá mơ (Mơ lông)

Lá mơ ăn kèm với thịt chó, gỏi cá hoặc trứng gà chiên lá mơ là những món ăn bài thuốc nổi tiếng.

• Tác dụng: Đây là “thần dược” cho đường ruột, chuyên trị kiết lỵ, đau bụng, đầy hơi và sát trùng đường tiêu hóa.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 20

15. Đinh lăng – “Nhân sâm của người nghèo”

Lá đinh lăng non thường được dùng để ăn gỏi cá, nem chua. Vị của nó hơi đắng nhẹ nhưng bùi và ngọt hậu.

• Tác dụng: Bồi bổ khí huyết, tăng cường sinh lực, lợi sữa cho mẹ bầu và giúp ngủ ngon.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 15

Nhóm rau gia vị khử tanh thủy hải sản

Thủy hải sản tuy ngon nhưng thường có tính hàn và mùi tanh. Nhóm rau thơm sau đây sinh ra là để khắc phục điều đó.

16. Thì là

Không có thì là, món canh cá hay chả cá coi như thất bại. Mùi thơm đặc trưng của thì là át đi hoàn toàn mùi tanh của cá sông lẫn cá biển.

• Tác dụng: Giúp thư giãn, ngủ ngon, bổ thận và giảm đau bụng kinh ở phụ nữ.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 9

17. Rau ngổ (Ngò ôm)

Rau ngổ mọc ở nơi ẩm ướt, là gia vị bắt buộc cho món canh chua miền Nam hay lẩu cá kèo.

• Tác dụng: Nổi tiếng nhất với công dụng trị sỏi thận, làm giãn cơ trơn để đẩy sỏi ra ngoài. Ngoài ra còn giúp sát khuẩn vết thương.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 5

18. Diếp cá

Diếp cá có mùi tanh nồng khiến nhiều người “chạy dài”, nhưng ai đã ăn được thì sẽ nghiện. Nó thường ăn kèm với bánh xèo, các món gỏi cuốn. Nếu bạn biết [cách chọn bưởi ngon] để làm gỏi bưởi tôm thịt, đừng quên thêm vài lá diếp cá để món ăn thêm vị lạ miệng.

• Tác dụng: Kháng sinh tự nhiên cực mạnh, chuyên trị ho, sốt ở trẻ em, trị mụn nhọt và đặc biệt hiệu quả với bệnh trĩ.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 13

19. Cần tây

Khác với cần ta (cần nước), cần tây có bẹ lớn, mùi hăng đậm, thường dùng xào thịt bò hoặc ép nước uống giảm cân.

• Tác dụng: Giàu chất xơ, giúp hạ huyết áp, giảm mỡ máu và thanh lọc cơ thể (detox).

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 12

Các loại rau thuộc họ Bạc Hà và gia vị khác

Thế giới rau thơm vẫn còn rất nhiều cái tên thú vị khác mà bạn có thể bắt gặp trong các bữa ăn hàng ngày.

20. Bạc hà

Bạc hà có chứa menthol cao, tạo cảm giác mát lạnh tê đầu lưỡi. Thường dùng để trang trí đồ uống hoặc làm kẹo, thuốc. Lưu ý phân biệt bạc hà với húng lủi (lá tròn hơn, ít cay hơn).

• Tác dụng: Giảm stress, thông mũi mát họng, trị ho đờm.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 8

21. Húng lủi

Húng lủi có lá sần sùi, mùi thơm dịu hơn bạc hà, là loại rau sống phổ biến nhất miền Nam, thường ăn kèm trong đĩa rau sống tổng hợp. Cũng như [các loại xà lách], húng lủi rất dễ trồng và mọc quanh năm.

• Tác dụng: Kích thích tiêu hóa, chống viêm, vệ sinh răng miệng.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 18

22. Húng thơm (Húng Láng)

Loại húng lá nhỏ, thân tím, mùi thơm quyến rũ nức tiếng đất Hà Thành (rau húng Láng).

• Tác dụng: Chữa cảm cúm, lợi tiểu và giúp tinh thần sảng khoái.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 17

23. Tỏi tây (Hành Baro)

Hành baro có phần thân trắng to, lá xanh cứng, mùi hăng nhẹ hơn tỏi nhưng thơm hơn hành lá. Thường dùng trong các món xào hoặc món chay.

• Tác dụng: Tăng cường miễn dịch, tốt cho tim mạch nhờ khả năng ngăn ngừa đông máu.

Top 23 loại rau thơm phổ biến ở Việt Nam và tác dụng đối với sức khỏe – 14

Lưu ý vàng khi sử dụng và bảo quản rau thơm

Để tận dụng tối đa lợi ích của các loại rau thơm, bạn cần lưu ý:

1. Rửa sạch đúng cách: Rau thơm thường ăn sống nên nguy cơ nhiễm ký sinh trùng cao (đặc biệt là rau ngổ, rau muống nước). Cần rửa nhiều lần dưới vòi nước chảy và ngâm nước muối loãng. Vào [mùa rau muống] hay mùa mưa, việc vệ sinh càng cần kỹ lưỡng hơn.
2. Cách bảo quản: Để rau tươi lâu cả tuần trong tủ lạnh, hãy rửa sạch, vẩy thật khô nước, sau đó gói vào khăn giấy (kitchen towel) và cho vào hộp kín hoặc túi zip. Khăn giấy sẽ hút ẩm thừa, giúp rau không bị úng nát.
3. Thời điểm cho vào món ăn: Với các món nấu, chỉ nên cho rau thơm vào sau khi vừa tắt bếp để giữ nguyên màu xanh và tinh dầu. Nhiệt độ quá cao sẽ làm bay mất hương thơm quý giá.

Lời kết

Thế giới rau thơm Việt Nam thật sự phong phú và kỳ diệu. Chúng không chỉ làm cho món ăn thăng hoa mà còn âm thầm bảo vệ sức khỏe gia đình bạn mỗi ngày. Hy vọng qua bài viết tổng hợp từ Farm Việt Nguyên, bạn đã có cái nhìn sâu sắc hơn về những loại lá gia vị quen thuộc này.

Hãy thử tưởng tượng, bữa cơm chiều nay của bạn sẽ thêm phần hấp dẫn biết bao nếu có thêm một đĩa rau sống tươi ngon hay một bát canh chua dậy mùi ngò gai, rau ngổ. Chúc các bạn luôn có những bữa ăn ngon miệng và bổ dưỡng!