Tổng Hợp Ca Dao Tục Ngữ Về Lao Động Sản Xuất Hay Và Ý Nghĩa Nhất

Kho tàng văn học dân gian Việt Nam vô cùng phong phú, trong đó mảng Ca Dao Tục Ngữ Về Lao động sản xuất chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng. Không ai rõ những câu nói này ra đời chính xác từ khi nào, chỉ biết rằng đó là những bài học xương máu, là sự chiêm nghiệm sâu sắc được truyền từ đời này sang đời khác.

Những câu ca dao, tục ngữ này không chỉ là kinh nghiệm canh tác, dự báo thời tiết mà còn là nguồn động viên tinh thần to lớn, khích lệ sự hăng say, cần cù trong công việc để xây dựng cuộc sống ấm no. Hãy cùng FarmVietNguyen điểm lại những câu ca dao tục ngữ về nông nghiệp và lao động sản xuất hay nhất được ông cha ta đúc kết qua bao thế hệ.

1. Tục ngữ về kinh nghiệm lao động sản xuất

Tục ngữ về lao động sản xuất là những câu nói ngắn gọn, súc tích nhưng chứa đựng hàm lượng kiến thức thực tế khổng lồ. Đó là những quy luật tự nhiên, kỹ thuật canh tác được ông cha ta quan sát và đúc rút qua hàng ngàn năm làm lụng vất vả trên đồng ruộng.

Dưới đây là những câu tục ngữ tiêu biểu nhất:

1. Con trâu là đầu cơ nghiệp.
2. Đừng giống buồm trong bão giông.
3. Đào nương không sợ uổng công, đắp phai chớ sợ phí sức.
4. Nhất canh trì, nhì canh viên, tam canh điền.
5. Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống.
6. Mạ già ruộng ngấu không thua bạn điền.
7. Tấc đất tấc Vàng.
8. Năm trước được cau, năm sau được lúa.
9. Trăng mờ tốt lúa nỏ, trăng tỏ tốt lúa sâu.
10. Ăn kỹ no lâu, cày sâu tốt lúa.

Người nông dân đang làm việc hăng say trên cánh đồng lúa

Việc lao động chân tay đòi hỏi một nền tảng thể lực tốt và sự dẻo dai. Cũng giống như tinh thần được nhắc đến trong những câu nói hay về thể thao, người nông dân xưa luôn coi trọng sức khỏe để có thể “cày sâu cuốc bẫm”, biến đất đai thành lương thực nuôi sống gia đình.

11. Một lượt cỏ thêm giỏ thóc.
12. Gió heo may mía bay lên ngọn.
13. Trồng khoai đất lạ, gieo mạ đất quen.
14. Nắng tốt dưa, mưa tốt lúa.
15. Một tiền gà, ba tiền thóc.
16. Làm ruộng ba năm không bằng chăm tằm một lứa.
17. Làm ruộng ăn cơm nằm, chăm tằm ăn cơm đứng.
18. Tằm đói một bữa bằng người đói nửa năm.
19. Nhất thì, nhì thục.
20. Chuồng gà hướng đông cái lông chẳng còn.
21. Đầu năm gió to, cuối năm gió bắc.
22. Giàu đâu những kẻ ngủ trưa, sang đâu những kẻ say sưa tối ngày.

2. Những câu ca dao về lao động sản xuất ý nghĩa

Nếu tục ngữ thiên về đúc kết kinh nghiệm, thì ca dao lại mang đậm chất trữ tình, phản ánh tâm tư, tình cảm và cả những nỗi vất vả nhọc nhằn của người nông dân. Đọc những câu ca dao tục ngữ về lao động sản xuất này, chúng ta càng thêm trân trọng hạt gạo dẻo thơm và công sức của những người “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”.

1. Ơn trời mưa nắng phải thì,
   Nơi thì bừa cạn, nơi thì cày sâu.
   Công lên chẳng quản lâu đâu,
   Ngày nay nước bạc, ngày sau cơm vàng.
   Ai ơi đừng bỏ ruộng hoang,
   Bao nhiêu tấc đất, tấc vàng bấy nhiêu.

2. Cày đồng đang buổi ban trưa,
   Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
   Ai ơi, bưng bát cơm đầy,
   Dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần!

Hình ảnh minh họa cho sự vất vả nhưng lạc quan của người nông dân

3. Người ta đi cấy lấy công,
   Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề.
   Trông trời, trông đất, trông mây,
   Trông mưa, trông gió, trông ngày, trông đêm.
   Trông cho chân cứng, đá mềm,
   Trời êm, bể lặng mới yên tấm lòng.

4. Lúa chiêm lấp ló đầu bờ,
   Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên.

5. Muốn cho lúa nảy bông to,
   Cày sâu bừa kĩ phân tro cho nhiều.

6. Rủ nhau đi cấy đi cày,
   Bây giờ khó nhọc, có ngày phong lưu.

7. Trên đồng cạn, dưới đồng sâu,
   Chồng cày, vợ cấy, con trâu đi bừa.

8. Tỏ trăng mười bốn được tằm,
   Tỏ răng hôm rằm thì được lúa chiêm.

9. Trời mưa trời gió đùng đùng,
   Bố con ông Nùng đi gánh phân trâu.
   Đem về trồng bí trồng bầu,
   Trồng ngô, trồng lúa, trồng rau, trồng cà.

Bên cạnh việc làm nông, người nông dân xưa cũng rất linh hoạt trong sinh kế. Khi nông nhàn, họ thường chuyển sang buôn bán nhỏ để kiếm thêm thu nhập, giống như tinh thần trong các câu ca dao tục ngữ về buôn bán thường thấy.

10. Tháng Chạp là tháng trồng khoai,
    Tháng Giêng trồng đậu, tháng Hai trồng cà.
    Tháng Ba cày vỡ ruộng ra,
    Tháng Tư làm mạ, mưa sa đầy đồng.

11. Ngày thì đem thóc ra phơi,
    Tối lặn mặt trời đổ thóc vào xay.
    Một đêm là ba cối đầy,
    Một tay xay giã, một tay giần sàng.
    Tháng Ba ngày Tám rỗi ràng,
    Làm sao đủ gạo mùa màng khỏi lo.

12. Cơm ăn một bát sao no,
    Ruộng cày một vụ sao cho đành lòng.
    Sâu cấy lúa, cạn gieo bông,
    Chẳng ươm được đỗ thì trồng ngô khoai.

Cảnh sinh hoạt lao động sản xuất ở làng quê Việt Nam

13. Mồng chín tháng chín có mưa,
    Thì con sắm sửa cày bừa làm ăn.
    Mồng chín tháng chín không mưa,
    Thì con bán cả cày bừa đi buôn.

14. Buồn tình thúng lủng sàng hư,
    Mãn mùa tính lại không dư đồng nào.

15. Bao giờ đom đóm bay ra,
    Hoa gạo rụng xuống thì tra hạt vừng.

16. Bắc thần đã mọc xê xê,
    Chị em thức dậy lo nghề đi buôn.

17. Bao giờ cho hết tháng ba,
    Bồ nông no ấm ở nhà nghỉ ngơi.

18. Em là con gái nhà nông,
    Thấy anh gánh lúa vừa mừng vừa thương.
    Mồ hôi ướt đẫm trán lưng,
    Hỏi anh bát nước chè xanh,
    Thi nhau ta gánh cho nhanh bạn cùng.

19. Thân em vất vả trăm bề,
    Sớm đi ruộng lúa, tối về ruộng dâu.
    Có lược chẳng kịp chải đầu,
    Có cau chẳng kịp têm trầu mà ăn.

20. Tháng Sáu, tháng Bảy, khi vừa,
    Vừa trồng giống lúa, bỏ chừa cỏ tranh.
    Tháng Tám lúa trổ đã đành,
    Tháng Mười cắt hái cho nhanh kịp người.
    Khó khăn làm mấy tháng trời,
    Lại còn mưa nắng thất thời khổ trông.
    Cắt rồi nộp thuế nhà công,
    Từ rày mới được yên lòng ấm no.

21. Quanh năm, cấy hái cày bừa,
    Vụ chiêm tiết hạ, vụ mùa tiết đông.

22. Nuôi tằm cần phải có dâu,
    Muốn cho dâu tốt phải mau vun trồng.
    Vườn thì cuốc rãnh thong dong,
    Cách nhau hai thước đặt hông cho đầy.
    Giống dâu ưa nước xưa nay,
    Nhưng mà ngập hết thì cây cũng già.

3. Ca dao ca ngợi đức tính cần cù, chịu khó

Trong lao động sản xuất, đức tính cần cù, siêng năng được xem là yếu tố tiên quyết dẫn đến thành công. Những câu ca dao dưới đây không chỉ ca ngợi phẩm chất tuyệt vời của người nông dân mà còn mang thông điệp tích cực, tương đồng với những câu nói hay về lòng nhân ái, khuyên răn con người sống tốt, làm việc chăm chỉ ắt sẽ nhận được thành quả xứng đáng.

1. Anh ơi! Cố chí canh nông,
   Chín phần ta cũng dự trong tám phần.
   Hay gì để ruộng mà ngăn,
   Làm ruộng lấy lúa, chăn tằm lấy tơ.
   Tằm có lứa, ruộng có mùa,
   Chăm làm, trời cũng đền bù có khi…

2. Ai ơi nhớ lấy lời này,
   Nuôi tằm ba lứa, ruộng cày ba năm.
   Nhờ trời hòa cốc phong đăng,
   Cấy lúa lúa tốt, nuôi tằm tằm tươi.
   Được mùa dù có tại trời,
   Chớ thấy sóng cả mà rời tay co.

3. Nhờ trời mưa gió thuận hòa,
   Nào cày nào cấy, trẻ già đua nhau.
   Chim, gà, cá, lợn, cành cau,
   Mùa nào thức ấy giữ màu quê hương.

4. Ruộng đầm nước cả bùn sâu,
   Suốt ngày anh với con trâu cày bừa.

Hình ảnh con trâu đi trước cái cày đi sau quen thuộc

5. Trâu ơi ta bảo trâu này:
   Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta.
   Cấy cày giữ nghiệp nông gia,
   Ta đây trâu đấy, ai mà quản công.
   Bao giờ cây lúa còn bông,
   Thì còn ngọn cỏ ngoài đồng trâu ăn.

6. Em là con gái đồng chiêm,
   Gieo mạ cấy lúa, lại thêm trồng màu.
   Ươm tơ, dệt vải nhuộm màu,
   May áo bền chắc theo trâu cày bừa.

7. Quê ta đồng trắng, nước trong,
   Lúa gạo thì ít, rêu rong thì nhiều.
   Dặn con phải nhớ lấy điều,
   Muốn cho no ấm phải sớm chiều siêng năng.

8. Ai về nhắn chị em cùng,
   Muốn cho no ấm, nghề nông chuyên cần.

9. Chăm làm là đống vàng mười,
   Ai chăm gánh nặng, ai lười trắng tay.

10. Đời người có một gang tay,
    Ai hay ngủ ngày còn được nửa gang.

11. Thế gian giàu bởi chữ cần,
    Có mà lười biếng thì thân chẳng còn.

12. Nhờ trời mưa gió thuận hòa,
    Lúa vàng dầy ruộng, lời ca vang đồng.

4. Ca dao đề cao tinh thần tự giác trong sản xuất

Bên cạnh sự chăm chỉ, tinh thần tự giác và chủ động cũng là chìa khóa để đạt hiệu quả cao. Người nông dân hiểu rõ việc loại bỏ sự lười biếng và những suy nghĩ tiêu cực, giống như cách chúng ta học những câu nói hay về tham sân si để giữ cho tâm trí sáng suốt, tập trung vào công việc của mình.

1. Của đời cha mẹ để cho,
   Làm không, ăn có, của kho cũng rồi.
   Muốn no thì phải chăm làm,
   Một hạt thóc vàng, chín hạt mồ hôi.

2. Lúa khô nước cạn ai ơi,
   Rủ nhau tát nước, chờ trời còn lâu.

3. Ai ơi sớm tối chuyên cần,
   Cày sâu cuốc bẫm có phần về sau.

Người nông dân chủ động tát nước vào ruộng lúa

4. Đói thì đầu gối phải bò,
   Cái chân hay chạy, cái giò hay đi.

5. Có làm thì mới có ăn,
   Không dưng ai dễ đem phần đến cho.

6. Gỗ kiền anh để đóng cày,
   Gỗ lim gỗ sến anh nay đóng bừa.
   Răng bừa tám cái còn thưa,
   Lưỡi cày tám tấc đã vừa luống tơ.
   Muốn cho lúa nảy bông to,
   Cày sâu bừa kĩ phân tro cho nhiều.

Lời kết

Những câu ca dao tục ngữ về lao động sản xuất không chỉ là di sản văn hóa quý báu mà còn là kim chỉ nam cho nhiều thế hệ người Việt. Chúng dạy ta biết trân trọng giá trị của sức lao động, biết ơn thiên nhiên và hiểu rằng chỉ có sự cần cù, tự giác mới mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc bền vững.

Hy vọng bài viết này của FarmVietNguyen đã mang đến cho bạn những góc nhìn sâu sắc và thú vị về trí tuệ dân gian của cha ông ta. Hãy áp dụng những bài học về sự kiên trì và chăm chỉ này vào chính công việc và cuộc sống hàng ngày của bạn.