Nấm Rơm: “Thần Dược” Dân Dã Và Những Lợi Ích Sức Khỏe Không Thể Bỏ Qua

Trong tâm thức của người Việt, hình ảnh những búp nấm tròn trịa, nấp mình dưới lớp rơm rạ sau những cơn mưa rào đã trở nên vô cùng thân thuộc. Không chỉ là một nguyên liệu bình dân giúp bữa cơm gia đình thêm đậm đà, nấm rơm còn ẩn chứa những giá trị dinh dưỡng đáng kinh ngạc mà ít ai ngờ tới.

Theo các tài liệu nghiên cứu được tổng hợp bởi Farm Việt Nguyên, loại thực phẩm nhỏ bé này được ví như “thịt chay” nhờ hàm lượng đạm cao và khả năng hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý. Vậy thực hư nấm rơm có tốt như lời đồn? Hãy cùng chúng tôi đi sâu vào tìm hiểu ngọn ngành về loại nấm đặc biệt này qua bài viết dưới đây.

Nấm rơm là gì? Đặc điểm và nguồn gốc xuất xứ

Nấm rơm, với tên khoa học là Volvariella volvacea, là một thành viên tiêu biểu của họ nấm ăn Pluteaceae. Đúng như tên gọi dân dã của nó, loài nấm này có mối liên kết mật thiết với cây lúa nước. Chúng sinh trưởng và phát triển mạnh mẽ trên các giá thể ẩm ướt, đặc biệt là rơm rạ mục nát. Chính vì vậy, sự hiện diện của nấm rơm thường gắn liền với những vùng nông nghiệp trồng các loại lúa nước truyền thống tại Đông Nam Á và Đông Á.

Về đặc điểm nhận dạng, khi còn non, nấm rơm nằm gọn trong bao (còn gọi là nấm trứng, nấm búp) trông như quả trứng chim cút, sờ vào thấy chắc tay. Khi trưởng thành, mũ nấm sẽ phá vỡ bao gốc vươn lên, xòe ra như chiếc ô nhỏ. Thịt nấm có màu xám trắng, xám đen hoặc trắng ngà tùy thuộc vào môi trường sinh trưởng.

Loài thực vật này rất “khó tính” với khí hậu lạnh nhưng lại cực kỳ ưa thích nhiệt độ ấm áp từ 28 – 35°C. Đó là lý do tại sao các nỗ lực mang giống nấm rơm tự nhiên sang trồng tại các vùng khí hậu ôn đới như miền Nam Hoa Kỳ thường gặp nhiều khó khăn, trong khi tại Việt Nam, chúng lại phát triển quanh năm và trở thành nguồn thực phẩm dồi dào.

Giá trị dinh dưỡng: Nhỏ nhưng “có võ”

Nhiều người thường đánh giá thấp giá trị của các loại rau củ so với thịt cá, nhưng với nấm rơm, quan niệm này cần được xem xét lại. Các nghiên cứu dinh dưỡng chỉ ra rằng, trong thành phần của loại nấm này chứa một kho tàng dưỡng chất phong phú.

Điểm nổi bật nhất chính là hàm lượng protein (đạm). Protein trong nấm rơm được đánh giá là loại đạm thực vật chất lượng cao, dễ hấp thu và chứa đầy đủ các axit amin cần thiết cho cơ thể. Điều này khiến nó trở thành lựa chọn hoàn hảo để thay thế đạm động vật trong các chế độ ăn chay hoặc ăn kiêng.

Bên cạnh đó, nấm rơm còn là nguồn cung cấp vitamin dồi dào, bao gồm vitamin A, nhóm B, C, D và E. Đặc biệt, lượng vitamin C trong nấm đóng vai trò quan trọng không kém gì các loại vải hay trái cây có múi trong việc tăng cường đề kháng. Ngoài ra, nấm còn chứa các khoáng chất thiết yếu như sắt, canxi, phốt pho, kali… tạo nên một “bảng thành phần vàng” cho sức khỏe.

Thành phần của nấm rơm bao gồm một số protein

7 Lợi ích sức khỏe tuyệt vời của nấm rơm

Ăn nấm rơm có tốt không? Câu trả lời chắc chắn là có. Dưới đây là những tác dụng cụ thể đã được khoa học chứng minh, giúp bạn yên tâm hơn khi đưa loại thực phẩm này vào thực đơn hàng ngày.

1. “Lá chắn” tăng cường hệ miễn dịch

Trong môi trường sống hiện đại đầy khói bụi và vi khuẩn, việc duy trì một hệ miễn dịch khỏe mạnh là ưu tiên hàng đầu. Nấm rơm tự nhiên chứa ergothioneine – một chất chống oxy hóa cực mạnh. Hợp chất này hoạt động như một “vệ sĩ”, bảo vệ tế bào khỏi sự tấn công của các gốc tự do, từ đó nâng cao sức đề kháng tổng thể.

Hơn nữa, sự kết hợp giữa vitamin A, B và C trong nấm giúp thúc đẩy quá trình chữa lành vết thương và ngăn ngừa các tình trạng nhiễm trùng do nấm men hoặc vi khuẩn gây ra. Một bát cháo nấm nóng hổi khi cơ thể mệt mỏi không chỉ ngon miệng mà còn là liều thuốc tăng lực tự nhiên hiệu quả.

2. Khắc tinh của Cholesterol và bệnh tim mạch

Nếu bạn đang lo lắng về sức khỏe tim mạch, nấm rơm là người bạn đồng hành lý tưởng. Khác với các loại thịt đỏ, nấm hoàn toàn không chứa chất béo xấu. Ngược lại, lượng chất xơ dồi dào và các enzyme đặc biệt trong nấm giúp thúc đẩy hệ tiêu hóa và hỗ trợ quá trình đốt cháy cholesterol dư thừa trong máu.

Thêm vào đó, hàm lượng kali và đồng cao trong nấm giúp duy trì tính đàn hồi của mạch máu và ổn định nhịp tim. Việc tiêu thụ nấm thường xuyên có thể giúp ngăn ngừa xơ vữa động mạch, giảm nguy cơ đột quỵ và các biến chứng tim mạch khác. Đây là lý do tại sao các chuyên gia dinh dưỡng thường khuyên người cao tuổi nên ăn nấm thay vì tiêu thụ quá nhiều đạm động vật.

3. Hỗ trợ kiểm soát bệnh tiểu đường

Đối với bệnh nhân đái tháo đường, việc tìm kiếm thực phẩm vừa ngon vừa an toàn cho đường huyết là một thách thức. Nấm rơm chính là giải pháp. Với chỉ số đường huyết thấp, ít carbohydrate và chất béo, nấm không gây tăng đường huyết đột ngột sau ăn. Bạn có thể kết hợp nấm với các loại xà lách để tạo thành món salad thanh mát, vừa giúp no lâu vừa kiểm soát cân nặng.

Đặc biệt, trong nấm có chứa một lượng insulin tự nhiên và các chất kích thích tuyến tụy hoạt động hiệu quả hơn. Điều này hỗ trợ cơ thể sản sinh và sử dụng insulin một cách tối ưu. Ngoài ra, tính kháng khuẩn của nấm cũng giúp người bệnh tiểu đường phòng ngừa nguy cơ nhiễm trùng ở các vết thương hở – một biến chứng thường gặp và nguy hiểm của căn bệnh này.

4. Ngăn ngừa ung thư và tiêu diệt gốc tự do

Một trong những phát hiện y học quan trọng về nấm rơm là khả năng hỗ trợ phòng chống ung thư. Thành phần Beta-glucan và axit linoleic (CLA) có trong nấm đóng vai trò then chốt trong việc này.

• Axit linoleic: Giúp điều chỉnh nồng độ estrogen trong cơ thể, từ đó làm giảm nguy cơ mắc ung thư vú ở phụ nữ sau mãn kinh.
• Beta-glucan: Có khả năng kích hoạt các tế bào miễn dịch, ức chế sự phát triển của tế bào ung thư, đặc biệt là ung thư tuyến tiền liệt.

Bên cạnh đó, khoáng chất Selen có trong nấm cũng là một chất chống oxy hóa mạnh, giúp kìm hãm sự phát triển của khối u và giảm thiểu tác hại của các gốc tự do sinh ra từ ô nhiễm môi trường hay thực phẩm bẩn.

5. Củng cố hệ xương khớp chắc khỏe

Chúng ta thường nghĩ chỉ có sữa hay hải sản mới giàu canxi, nhưng thực tế nấm rơm cũng là một nguồn cung cấp canxi và vitamin D đáng nể. Đáng chú ý, hàm lượng vitamin D trong một số loại nấm được xếp vào hàng cao nhất trong thế giới thực vật, thậm chí chỉ đứng sau dầu gan cá trong danh sách các thực phẩm tự nhiên giàu vitamin D.

Việc bổ sung đầy đủ hai dưỡng chất này giúp xương chắc khỏe, ngăn ngừa còi xương ở trẻ em và giảm thiểu nguy cơ loãng xương ở người lớn tuổi. Một chế độ ăn có nấm sẽ giúp khung xương của bạn dẻo dai hơn theo năm tháng.

Nấm rơm chứa nhiều canxi và vitamin D

6. Ngăn ngừa thiếu máu và thúc đẩy tăng trưởng

Sắt là nguyên tố vi lượng không thể thiếu để tạo ra hồng cầu. Thiếu sắt dẫn đến thiếu máu, gây ra các triệu chứng như hoa mắt, chóng mặt, mệt mỏi triền miên. Nấm rơm cung cấp một lượng sắt tự nhiên dễ hấp thu, giúp tái tạo máu huyết, mang lại làn da hồng hào và nguồn năng lượng dồi dào.

Ngoài ra, nhờ hàm lượng protein cao tương đương với lòng đỏ trứng gà nhưng lại không chứa cholesterol, nấm rơm cực kỳ tốt cho sự phát triển cơ bắp và chiều cao của trẻ em đang trong độ tuổi dậy thì (tuổi ăn tuổi lớn).

7. Thanh nhiệt và giải độc cơ thể theo Đông Y

Dưới góc nhìn của Y học cổ truyền, nấm rơm có vị ngọt, tính hàn, có công dụng thanh nhiệt, lương huyết và tiêu thực. Vào những ngày hè oi bức, các món ăn từ nấm rơm có tác dụng “làm mát” cơ thể từ bên trong, giúp giải cảm nắng và hạ hỏa rất tốt.

Nhiều bài thuốc dân gian còn sử dụng nấm rơm để hỗ trợ gan thải độc, kích thích tiêu hóa và cải thiện tình trạng chán ăn. Đối với phụ nữ sau sinh, nấm rơm còn được biết đến với công dụng lợi sữa, giúp mẹ nhanh chóng phục hồi sức khỏe.

Hướng dẫn chọn mua và sơ chế nấm rơm đúng cách

Để tận dụng tối đa lợi ích của nấm rơm, khâu chọn lựa và sơ chế là vô cùng quan trọng. Loại nấm này rất nhạy cảm và dễ bị hỏng nếu không biết cách xử lý.

Cách chọn nấm ngon:

• Nên chọn những búp nấm còn nguyên chưa nở (nấm trứng), hình tròn hoặc hình trụ, bóp nhẹ thấy cứng tay. Nấm đã nở bung thường nhạt vị và ít dưỡng chất hơn.
• Màu sắc nấm nên tươi sáng, không bị dập nát, không có mùi hôi hoặc chảy nhớt.
• Tránh mua nấm có màu quá trắng bất thường vì có thể đã bị tẩy rửa bằng hóa chất.

Quy trình sơ chế chuẩn:

1. Cắt gọt: Dùng dao sắc cắt bỏ phần gốc dính rơm rạ, bụi đất.
2. Ngâm rửa: Ngâm nấm trong nước muối pha loãng khoảng 10-15 phút. Bước này giúp loại bỏ vi khuẩn, trứng côn trùng và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (nếu có). Bạn có thể rửa sạch nấm tương tự như cách sơ chế mùa rau muống để đảm bảo an toàn vệ sinh.
3. Chần sơ (Tùy chọn): Một số người chọn cách chần nấm qua nước sôi khoảng 1-2 phút rồi vớt ra ngâm nước lạnh. Cách này giúp nấm giòn hơn, loại bỏ mùi ngai ngái đặc trưng và nước khi nấu sẽ trong hơn.

Lưu ý quan trọng: Nấm rơm tươi rất khó bảo quản lâu. Tốt nhất bạn nên chế biến ngay trong ngày. Nếu muốn để qua đêm, hãy chần sơ, để ráo nước rồi cất trong hộp kín ở ngăn mát tủ lạnh, hoặc ngâm trong nước muối đậm đặc (khi nấu cần ngâm xả lại cho bớt mặn).

Một số món ngon từ nấm rơm bạn nên thử

Sự linh hoạt của nấm rơm trong ẩm thực là không giới hạn. Dưới đây là vài gợi ý để làm phong phú mâm cơm nhà bạn:

• Nấm rơm kho tiêu: Món ăn “hao cơm” bậc nhất. Nấm kho keo lại trong niêu đất, vị mặn ngọt đậm đà hòa quyện với vị cay nồng của tiêu đen, ăn cùng cơm trắng nóng hổi hay cháo trắng đều tuyệt vời.
• Canh chua nấm rơm: Sự kết hợp giữa vị chua thanh của me, ngọt của nấm và hương thơm của rau ngổ tạo nên bát canh giải nhiệt ngày hè. Có thể nấu chay hoặc kết hợp với cá, tôm.
• Nấm rơm xào thịt bò/rau củ: Nấm giữ được độ giòn ngọt, thấm vị thịt bò, là món xào giàu dinh dưỡng cho cả gia đình. Đừng quên tráng miệng thêm các loại xoài chín mọng để bữa ăn thêm trọn vẹn hương vị nhiệt đới.

Kết luận

Có thể thấy, nấm rơm không chỉ đơn thuần là một loại thực phẩm ngon miệng mà còn là một vị thuốc quý giá từ thiên nhiên. Với khả năng tăng cường miễn dịch, bảo vệ tim mạch và ngăn ngừa ung thư, việc bổ sung nấm rơm vào thực đơn hàng tuần là một khoản đầu tư thông minh cho sức khỏe của cả gia đình.

Tuy nhiên, dù tốt đến đâu, chúng ta cũng cần sử dụng đúng cách, chọn mua nguồn gốc rõ ràng và chế biến vệ sinh. Hy vọng qua bài viết được biên soạn bởi Farm Việt Nguyên, bạn đã có thêm những kiến thức bổ ích để tự tin chăm sóc sức khỏe cho những người thân yêu từ những nguyên liệu bình dị nhất.