Sắp sửa là từ láy hay từ ghép? Phân tích lỗi sai trong từ điển

Contents

1. Định nghĩa gây tranh cãi trong Từ điển từ láy
2. Giải mã: Sắp sửa là từ láy hay từ ghép?
Nghĩa của từ “Sắp”
Nghĩa của từ “Sửa”
3. Các trường hợp tương tự: Sắm sửa, Soạn sửa và Sửa soạn
Phân tích từ “Sắm sửa”
Phân tích từ “Soạn sửa” và “Sửa soạn”
4. Kết luận
Tài liệu tham khảo

Tiếng Việt vốn phong phú và đa dạng, nhưng chính sự phong phú này đôi khi dẫn đến những nhầm lẫn trong việc phân loại từ ngữ, ngay cả trong các tài liệu chuyên khảo. Một trong những tranh luận thú vị về ngữ pháp là việc xác định sắp sửa là từ láy hay từ ghép. Trong khi nhiều người, và thậm chí là các cuốn từ điển chuyên ngành, mặc định đây là từ láy do sự trùng điệp về âm đầu, thì các nhà nghiên cứu độc lập lại đưa ra những bằng chứng thuyết phục để chứng minh điều ngược lại.

Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích của nhà nghiên cứu Hoàng Tuấn Công, giúp độc giả có cái nhìn thấu đáo về cấu tạo của nhóm từ “sắp sửa”, “sắm sửa”, “soạn sửa”, từ đó hiểu rõ hơn về vẻ đẹp logic của tiếng Việt. Việc nắm vững kiến thức này giống như việc tìm thấy một câu nói hay về cơ hội để trau dồi vốn từ vựng chuẩn xác hơn mỗi ngày.

1. Định nghĩa gây tranh cãi trong Từ điển từ láy

Để trả lời cho câu hỏi sắp sửa là từ láy hay từ ghép, trước hết chúng ta cần xem xét cách từ này đang được định nghĩa trong các tài liệu hiện hành. Cụ thể, trong cuốn Từ điển từ láy tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ – Hoàng Văn Hành chủ biên), từ “sắp sửa” được xếp vào nhóm từ láy với định nghĩa:

SẮP SỬA 1 đgt. (id). Sắp xếp sẵn (đồ đạc, hành lý…) Sắp sửa hành lý.

Theo quan điểm của nhóm biên soạn từ điển này, “sắp sửa” được coi là một đơn vị từ vựng có cấu tạo theo phương thức láy âm. Tuy nhiên, cách phân loại này đã bỏ qua nghĩa gốc độc lập của từng yếu tố cấu thành nên từ.

2. Giải mã: Sắp sửa là từ láy hay từ ghép?

Theo phân tích của nhà nghiên cứu Hoàng Tuấn Công, “sắp sửa” thực chất là một từ ghép đẳng lập (đồng đại), hoàn toàn không phải là từ láy. Để chứng minh điều này, chúng ta cần tách chiết và hiểu nghĩa của từng từ tố:

Nghĩa của từ “Sắp”

Từ “sắp” ở đây mang nghĩa là sắp xếp, bày đặt đồ đạc cho ngăn nắp hoặc theo trật tự.
Ví dụ: Sắp hành lí chuẩn bị lên đường; Sắp ra một ít đồ cũ.

Theo Từ điển Hoàng Phê (Vietlex):

sắp • đg. 1 đặt, xếp vào đúng chỗ, theo hàng lối, thứ tự: sắp hàng ~ sắp chữ. 2 bày ra theo một trật tự nhất định, chuẩn bị sẵn để làm việc gì: sắp thức ăn ra mâm ~ sắp sẵn hành lí để đi…

Nghĩa của từ “Sửa”

Từ “sửa” trong ngữ cảnh này không phải là sửa chữa (hư hỏng), mà mang nghĩa là sắp đặt, dọn ra, lo liệu lễ vật.

Cũng theo Từ điển Hoàng Phê (Vietlex):

sửa • đg. [cũ] lo liệu, sắm sửa lễ vật, cỗ bàn: sửa thêm một mâm cỗ ~ sửa lễ ăn hỏi…

Như vậy, khi ghép lại, “sắp sửa” là sự kết hợp của hai từ đơn đều có nghĩa (“sắp xếp” và “lo liệu/bày biện”). Hai thành tố này bình đẳng về mặt ngữ nghĩa, bổ sung cho nhau để tạo nên nghĩa chung. Do đó, khẳng định sắp sửa là từ ghép đẳng lập là hoàn toàn chính xác về mặt ngữ âm và ngữ nghĩa lịch sử.

Khi hiểu rõ gốc rễ của ngôn ngữ, chúng ta sẽ thấy tiếng Việt cũng tinh tế và sâu sắc, giống như việc cảm nhận một câu nói tiếng trung hay ngắn gọn về tình yêu vậy – ngắn gọn nhưng hàm súc.

3. Các trường hợp tương tự: Sắm sửa, Soạn sửa và Sửa soạn

Không chỉ dừng lại ở từ “sắp sửa”, nhà nghiên cứu Hoàng Tuấn Công còn chỉ ra một loạt các từ ghép đẳng lập khác ở vần “S” đang bị Từ điển từ láy tiếng Việt ngộ nhận là từ láy.

Phân tích từ “Sắm sửa”

Từ điển định nghĩa “sắm sửa” là mua sắm các thứ để chuẩn bị. Tuy nhiên, đây cũng là từ ghép đẳng lập:

Sắm: Nghĩa là mua sắm (như sắm Tết, sắm quần áo).
Sửa: Nghĩa là chuẩn bị, liệu biện (như sửa lễ, sửa mâm cỗ).

Theo Việt Nam tự điển:

sắm • Sửa-soạn cho có, cho sẵn…
sửa • Sắp đặt, sắm dọn Sửa bữa tiệc.

Phân tích từ “Soạn sửa” và “Sửa soạn”

Tương tự, hai từ này cũng thường bị nhầm lẫn. Thực tế, chúng được cấu tạo từ:

Soạn (撰): Một từ gốc Hán, nghĩa là dọn, bày, chuẩn bị, sắp đặt ra (như soạn quần áo, soạn cỗ).
Sửa: Mang nghĩa sắm sửa, lo liệu.

Do đó, sắm sửa, soạn sửa, sửa soạn đều chia sẻ chung cơ chế cấu tạo từ như “sắp sửa”. Chúng là sự kết hợp của hai động từ có nghĩa cụ thể để chỉ chung một hành động chuẩn bị, sắp đặt, chứ không phải là sự lặp lại về âm để tạo sắc thái nghĩa (từ láy).

4. Kết luận

Qua những phân tích dựa trên các cứ liệu từ điển uy tín như Vietlex và Việt Nam tự điển, chúng ta có đủ cơ sở để kết luận rằng: Sắp sửa là từ ghép đẳng lập, không phải từ láy.

Sự nhầm lẫn trong Từ điển từ láy tiếng Việt đối với nhóm từ “sắp sửa”, “sắm sửa”, “soạn sửa”, “sửa soạn” xuất phát từ việc quá chú trọng vào hình thức ngữ âm (phụ âm đầu s-s) mà bỏ qua ngữ nghĩa gốc của các từ tố. Việc hiểu đúng bản chất của từ không chỉ giúp chúng ta sử dụng tiếng Việt chính xác hơn mà còn trân trọng sự logic và chặt chẽ trong tư duy ngôn ngữ của cha ông.

Hiểu rõ sắp sửa là từ láy hay từ ghép giúp người dùng tiếng Việt tránh được những lỗi sai cơ bản trong phân tích ngữ pháp, đồng thời mở ra góc nhìn khắt khe và cẩn trọng hơn khi tiếp nhận kiến thức từ các tài liệu tra cứu.