Phân biệt Sương sa, Sương sáo và Sương sâm: Đặc điểm và Công dụng giải nhiệt

Trong những ngày hè oi ả hay khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, không gì tuyệt vời hơn việc thưởng thức một ly chè mát lạnh. Nhắc đến các loại thạch giải nhiệt dân dã, chúng ta thường nghe đến sương sa sương sáo sương sâm. Tuy nhiên, rất nhiều người vẫn thường nhầm lẫn hoặc chưa phân biệt rõ ràng sự khác biệt giữa ba loại thạch trứ danh này.

Mặc dù cùng là những món ăn thanh mát, giúp giải độc cơ thể, nhưng sương sa, sương sáo và sương sâm lại có nguồn gốc nguyên liệu, quy trình chế biến và hương vị hoàn toàn khác biệt. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ từng loại để có thể lựa chọn và chế biến đúng cách cho gia đình thưởng thức.

Sương sa là gì? Nguồn gốc từ biển cả

Sương sa là loại thạch có màu trắng đục hoặc trong suốt, đặc trưng bởi độ giòn và mát lạnh. Điểm đặc biệt nhất của sương sa chính là nguồn gốc nguyên liệu: chúng được chế biến từ các loại rong tảo biển không độc. Ở khu vực miền Trung, món ăn này còn được gọi với cái tên thân thuộc là “xu xoa” hay “xoa xoa”.

Thạch sương sa màu trắng đục được cắt khối vuông vức hấp dẫn

Do được làm từ rong biển, sương sa chứa nhiều khoáng chất và chất dinh dưỡng có lợi cho sức khỏe. Để làm ra được những khối thạch sương sa trắng ngần, người thợ phải trải qua quy trình sơ chế khá cầu kỳ. Rong biển sau khi thu hoạch từ đại dương phải được ngâm nở và rửa qua rất nhiều lần nước sạch để loại bỏ tạp chất và mùi tanh.

Khi nấu, rong biển được đun sôi kỹ cho đến khi rục nát. Một bí quyết nhỏ thường được áp dụng là thêm một quả me vào nồi nấu để giúp thạch nhanh đông và mềm hơn. Sau khi vớt bọt và lọc bỏ bã, nước cốt rong biển được để nguội tự nhiên trong vài tiếng đồng hồ sẽ đông lại thành khối thạch sương sa.

Rong biển khô là nguyên liệu chính để nấu thạch sương sa

Về cách thưởng thức, sương sa thường ít khi ăn riêng lẻ mà được kết hợp trong các món chè thập cẩm. Phổ biến nhất là món chè sương sa hạt lựu, chè nhãn sương sa hoặc ăn kèm với nước cốt dừa, nước đường và một chút tinh dầu hoa bưởi hoặc dầu chuối để tăng hương vị.

Chè sương sa hạt lựu màu sắc bắt mắt giải nhiệt mùa hè

Sương sáo là gì? Vị thuốc quý từ thảo mộc

Khác với màu trắng của sương sa, sương sáo sở hữu màu đen tuyền đặc trưng và bóng mượt. Tại miền Bắc, sương sáo thường được gọi là thạch đen. Món ăn này có nguồn gốc từ Trung Quốc (gọi là thủy cẩm) và được xem như một vị thuốc dân gian có tính mát, hỗ trợ hạ huyết áp, trị cảm mạo và đau nhức xương khớp.

Khối thạch sương sáo màu đen bóng thường thấy ở các hàng chè

Nguyên liệu chính để làm món thạch này là cây sương sáo – một loại cây thân thảo sống hàng năm, cao từ 15 đến 100cm. Cả thân và lá của cây sương sáo đều có thể sử dụng ở dạng tươi hoặc phơi khô để dùng dần quanh năm.

Quy trình chế biến sương sáo đòi hỏi sự kiên nhẫn. Thân và lá cây được xay nát, đun sôi kỹ trong nước rồi lọc bỏ bã. Để tạo độ đông đặc và sánh mịn, người nấu sẽ pha thêm bột sắn dây hoặc bột gạo vào nước cốt. Sau khi để nguội, hỗn hợp sẽ đông lại thành khối thạch đen nhánh, có mùi thơm thảo mộc đặc trưng.

Cây sương sáo tươi với lá hình răng cưa dùng để nấu thạch đen

Sương sáo là món ăn cực kỳ phổ biến và linh hoạt. Bạn có thể cắt nhỏ sương sáo ăn cùng nước đường, thêm vài giọt dầu chuối, hoặc kết hợp với sữa đậu nành, nước cốt dừa. Ngày nay, bên cạnh cách nấu thủ công, bột sương sáo đóng gói cũng rất phổ biến giúp việc chế biến tại nhà trở nên đơn giản hơn.

Ly sương sáo cắt nhỏ chan nước cốt dừa béo ngậy

Sương sâm là gì? Món quà xanh mướt từ thiên nhiên

Nếu sương sa đại diện cho biển cả, sương sáo mang màu sắc thảo mộc đất đai, thì sương sâm lại mang đến màu xanh lá cây tươi mát của núi rừng. Thạch sương sâm được làm từ lá của dây sương sâm, một loại dây leo phổ biến ở Đông Nam Á.

Theo y học cổ truyền, sương sâm có tính mát, công dụng nhuận tràng, trị táo bón và rất tốt cho những người đang gặp các vấn đề về da như mụn nhọt do nóng trong người.

Bát thạch sương sâm màu xanh ngọc bích tự nhiên

Cách làm sương sâm khác biệt hoàn toàn so với hai loại trên vì thường không cần dùng nhiệt (không cần nấu sôi để đông). Người ta chọn lá sương sâm tươi, rửa sạch, sau đó vò nát hoặc xay nhuyễn với nước nguội đun sôi. Quá trình vò lá sẽ giúp các chất pectin trong lá tiết ra. Sau khi lọc bỏ bã, nước cốt màu xanh này được để yên trong 1-2 giờ sẽ tự đông lại thành thạch.

Có hai loại dây sương sâm phổ biến: sương sâm lông (lá và dây có lông tơ mịn) và sương sâm lá láng (trơn nhẵn). Kinh nghiệm dân gian cho thấy sương sâm lông thường cho ra thạch mịn, dai và ngon hơn so với loại lá láng.

Lá sương sâm tươi dùng để vò lấy nước cốt làm thạch

Thạch sương sâm khi ăn có độ mềm, mượt, tan ngay trong miệng, thường được dùng chung với nước đường phèn, hạt é và một chút nước cốt dừa.

So sánh chi tiết: Sương sa, Sương sáo và Sương sâm

Để dễ dàng phân biệt sương sa sương sáo sương sâm, chúng ta có thể dựa vào các đặc điểm cốt lõi sau đây:

• Về Màu sắc:

  • Sương sa: Màu trắng đục hoặc trong suốt.
  • Sương sáo: Màu đen tuyền.
  • Sương sâm: Màu xanh lá cây tự nhiên.

• Về Nguyên liệu:

  • Sương sa: Làm từ rong biển/tảo biển.
  • Sương sáo: Làm từ cây thân thảo sương sáo (thạch đen), nấu cùng bột năng/bột gạo.
  • Sương sâm: Làm từ lá dây leo sương sâm tươi.

Ba loại thạch sương sa sương sáo sương sâm với màu sắc đặc trưng

• Về Kết cấu và Hương vị:
  • Sương sa: Kết cấu khá cứng và giòn hơn so với hai loại còn lại, vị thanh nhẹ của biển (nếu sơ chế không kỹ có thể hơi tanh).
  • Sương sáo: Mềm, dai nhẹ, có mùi thơm thảo dược đặc trưng.
  • Sương sâm: Mềm mịn nhất, cảm giác mướt mát, có mùi thơm lá cây tươi.

Lời kết

Như vậy, sương sa sương sáo sương sâm tuy có tên gọi khá vần điệu và dễ gây nhầm lẫn, nhưng thực chất lại là ba món ăn hoàn toàn khác biệt từ màu sắc đến hương vị. Điểm chung lớn nhất của chúng chính là khả năng thanh nhiệt tuyệt vời và mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe.

Tùy vào sở thích về khẩu vị và nguyên liệu, bạn có thể chọn cho mình loại thạch phù hợp để chế biến những món tráng miệng hấp dẫn cho gia đình. Dù là vị giòn của sương sa, hương thảo mộc của sương sáo hay sự tươi mát của sương sâm, tất cả đều là những mảnh ghép thú vị trong nền ẩm thực giải khát phong phú của người Việt.