Những Hình Thức “Quà Cáp” Tinh Vi Trong Xã Hội Việt Nam

Tham nhũng từ lâu đã là một vấn đề nhức nhối trong xã hội. Khi nhắc đến tham nhũng, người ta thường nghĩ đến những hình thức hối lộ truyền thống, như đưa tiền để “lót tay” cán bộ giao thông, hay mua bán giấy tờ, nhà đất. Tuy nhiên, ở Việt Nam, tồn tại những hình thức hối lộ tinh vi và “đắt đỏ” hơn nhiều, được ngụy trang dưới những vỏ bọc có vẻ “đậm đà bản sắc dân tộc”. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích một khía cạnh của vấn nạn này: “quà cáp” dưới danh nghĩa tình cảm và lòng biết ơn, nhưng thực chất lại là hành vi mua chuộc.

I. “Quà Cáp” – Một Hình Thức Hối Lộ Tinh Vi

Những tưởng các hình thức hối lộ đã quá quen thuộc, nhưng thực tế cho thấy, “quà cáp” trong xã hội Việt Nam có những biến tướng đáng chú ý. Thay vì những món quà nhỏ lẻ, đôi khi chúng ta chứng kiến những “buổi tiệc” quà cáp xa hoa, mà đằng sau đó là cả một hệ thống mua chuộc ngầm.

1. Đám Cưới “Khủng” – Biểu Hiện Của “Quà Cáp”

Một câu chuyện được chia sẻ gần đây về đám cưới của con trai một vị cán bộ cấp cao ở Hà Nội đã gây xôn xao. Với hơn 3000 khách mời tham dự, chi phí cho đám cưới lên đến hàng trăm tỷ đồng, tương đương với hàng triệu đô la Mỹ. Những phong bì “mừng” có giá vài ngàn đô, thậm chí có người còn tặng cả xe hơi hoặc căn hộ mới.

Thoạt nhìn, đây có vẻ là một cách để bày tỏ tình cảm và lòng biết ơn của cấp dưới đối với lãnh đạo. Tuy nhiên, theo phân tích, đây thực chất là một hình thức hối lộ trá hình.

Một trường hợp khác được ghi nhận là đám cưới của con trai một người bạn làm trong lĩnh vực giáo dục tại Việt Nam. Cháu trai của người bạn này du học tại Đức, và đám cưới được tổ chức ở cả Đức và Việt Nam. Sau đám cưới ở Đức, tiệc cưới tại Việt Nam có khoảng 1000 người tham dự, với số tiền mừng cưới đủ để con trai anh trang trải gần hết một căn hộ ở Đức.

II. Phân Tích Động Cơ và Hệ Thống “Quà Cáp”

Vậy tại sao lại có những “buổi tiệc” quà cáp lớn đến vậy? Ai là những người tham dự và tặng quà?

1. Khách Mời và Người Tặng Quà

Trong trường hợp đám cưới của con cán bộ cấp cao, khách mời bao gồm toàn bộ cấp dưới trong cơ quan, các sinh viên cũ, phụ huynh của các sinh viên hiện đang học, và những người có ơn nghĩa với anh ta trước đây.

Tương tự, trong đám cưới của người bạn làm giáo dục, khách mời bao gồm các cán bộ dưới quyền của anh ta, các cựu sinh viên, và phụ huynh của các sinh viên đang theo học.

2. Phong Tục Hay Mua Chuộc?

Theo lời giải thích của người bạn trong ngành giáo dục, đây là “phong tục” ở Việt Nam. Nếu không được mời, những người thuộc cấp trong cơ quan sẽ cảm thấy bị ghét bỏ, lo lắng và sợ hãi. Ngược lại, những người “được” mời sẽ sung sướng vì có cơ hội bày tỏ tình cảm với cấp trên.

Phía cấp trên, họ không cảm thấy mình tham nhũng. Lợi ích được chia sẻ cho cả đôi bên. Đây chính là hình thức “cấp dưới mua chuộc cấp trên”.

III. So Sánh với Quy Định Quốc Tế

Các nước phương Tây cũng có hình thức tặng quà cho lãnh đạo, nhưng chúng được kiểm soát chặt chẽ. Tại Hoa Kỳ, Tổng thống và Phó Tổng thống được phép nhận quà từ công dân, nhưng mỗi món quà trị giá trên 285 đô la Mỹ đều phải khai báo. Phần lớn các món quà này được gửi vào Kho Lưu trữ Quốc gia.

Quà cáp từ nước ngoài cần có sự chấp thuận của Quốc hội, và quà tặng có giá trị dưới 335 đô la Mỹ. Quan trọng hơn, mọi hành vi không khai báo đều bị xem là phạm pháp, và danh sách người tặng quà cùng giá trị món quà đều được công khai để người dân kiểm tra.

Trong khi đó, ở Việt Nam, các vụ tham nhũng như của Bùi Tiến Dũng và Huỳnh Ngọc Sỹ được báo chí đăng tải đã cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề này.

IV. “Mua Chuộc” Từ Cấp Trên Xuống Cấp Dưới

Điều đáng nói là, ở Việt Nam, không chỉ có cấp dưới mua chuộc cấp trên, mà ngay cả cấp trên, kể cả cấp rất cao, cũng có thể mua chuộc cấp dưới.

1. Cấp Ủy, Chính Phủ và “Quà Đất”

Vào năm 1996, một giáo sư nổi tiếng ở Việt Nam đã khoe rằng ông sắp có một căn nhà mới. Ông cho biết mình được nhà nước cấp một mảnh đất lớn, và sau đó bán nửa mảnh đất cho nhà thầu để xây hai tòa nhà. Ông được giao hẳn một căn hộ, và số tiền thu được đủ để ông sống an nhàn.

Khi được hỏi lý do nhận đất, ông trả lời: “Tất cả đảng viên có tuổi đều được cấp”. Tuổi đảng và chức vụ càng cao, mảnh đất càng lớn.

Bình luận về vấn đề này, có thể thấy đây là một hình thức “mua chuộc” của đảng và nhà nước, nhằm mua chuộc sự trung thành của các cán bộ và đảng viên.

V. Lời Kết

Câu hỏi đặt ra là, liệu ai có đủ can đảm để từ chối một món quà lớn và quý báu như vậy? Có lẽ, trong bối cảnh hiện tại, số người dám làm điều này là rất ít. Vấn đề “quà cáp” dưới danh nghĩa phong tục, tình cảm hay lòng biết ơn thực chất là một hình thức hối lộ phức tạp, đòi hỏi sự nhìn nhận và giải quyết thấu đáo từ các cấp lãnh đạo và toàn xã hội.

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Blog của Tiến sĩ Nguyễn Hưng Quốc là blog cá nhân. Các bài viết trên blog được đăng tải với sự đồng ý của Đài VOA nhưng không phản ánh quan điểm hay lập trường của Chính phủ Hoa Kỳ.