Tổng Hợp **Các Giống Khế** Phổ Biến Nhất Hiện Nay: Từ Ăn Quả Đến Làm Cảnh Phong Thủy

“Quê hương là chùm khế ngọt” — câu thơ ấy đã đi sâu vào tiềm thức của bao thế hệ người Việt, khiến hình ảnh cây khế trở nên thân thương và gần gũi đến lạ kỳ. Không chỉ là loài cây cho bóng mát hay trái ngon, khế còn mang ý nghĩa phong thủy về sự may mắn và sung túc, gợi nhớ đến tích truyện cổ tích “Ăn khế trả vàng”. Tuy nhiên, thế giới của loài cây này đa dạng hơn rất nhiều so với những gì chúng ta thường nghĩ.

Ngày nay, bên cạnh những giống khế ta truyền thống, thị trường đã xuất hiện thêm vô vàn các giống khế ngoại nhập hoặc đột biến với hình dáng và hương vị vô cùng độc đáo. Từ những loại chuyên để làm cảnh bonsai cho đến những giống cho quả ngọt lịm, mọng nước. Theo tổng hợp và đánh giá từ đội ngũ tại Farm Việt Nguyên, việc lựa chọn đúng giống khế phù hợp với nhu cầu (trồng chậu, trồng vườn, hay lấy quả kinh doanh) là yếu tố tiên quyết để cây phát triển bền vững. Bài viết này sẽ đưa bạn đi khám phá chi tiết từng loại, giúp bạn không còn bỡ ngỡ khi đứng trước ma trận các nhà vườn hiện nay.

Trong khi bạn đang chờ đợi mùa nhãn hay các loại trái cây mùa hè khác, tại sao không thử tìm hiểu về một loại cây có thể cho trái quanh năm như khế? Hãy cùng bắt đầu hành trình này nhé.

Tại sao cây khế lại có sức hút đặc biệt đến vậy?

Trước khi đi sâu vào phân loại, chúng ta cần hiểu tại sao loài cây này lại được ưu ái trồng nhiều đến thế. Khế (tên khoa học là Averrhoa carambola) thuộc họ Chua me đất, là loài thân gỗ có tuổi thọ rất cao, có những gốc khế cổ thụ lên đến hàng trăm năm tuổi.

Sức hút của cây khế đến từ sự đa năng của nó. Lá khế xanh mướt quanh năm, tán rộng che bóng mát cực tốt. Hoa khế tím hồng lãng mạn, mọc thành chùm rủ xuống tạo nên khung cảnh rất thơ mộng. Và quan trọng nhất, quả khế là một “siêu thực phẩm” dân dã. Giàu vitamin C, chất xơ và chất chống oxy hóa, khế giúp thanh nhiệt, giải độc và hỗ trợ tiêu hóa cực tốt.

Hơn nữa, trong giới chơi cây cảnh, các giống khế còn được xem là loại cây dễ uốn, dễ tạo thế (bonsai) bậc nhất. Dù đất cằn cỗi hay màu mỡ, cây vẫn vươn lên mạnh mẽ, tượng trưng cho sức sống dẻo dai của người Việt.

1. Cây Khế Nhật – Sự lựa chọn tinh tế cho không gian nhỏ

Đứng đầu trong danh sách những giống khế được giới chơi cây cảnh săn đón hiện nay chính là Khế Nhật.

Cây Khế Nhật trồng chậu làm cảnh rất đẹp

Khác với vẻ ngoài sần sùi, to lớn của khế ta, Khế Nhật mang một vẻ đẹp thanh thoát hơn hẳn. Đây là giống khế chua, thuộc loại thân gỗ nhưng thường được khống chế chiều cao để trồng trong chậu hoặc sân vườn nhỏ. Đặc điểm nhận dạng rõ nét nhất của giống này nằm ở bộ lá. Lá Khế Nhật nhỏ hơn, dày hơn và bóng mượt hơn so với khế thường, mọc đối xứng hình thoi rất đẹp mắt.

Một điều thú vị mà ít người để ý, đó là lá của loại cây này có cơ chế “ngủ” khá đặc biệt – chúng sẽ rủ xuống khi chiều tà hoặc trời tối, như một cách để giữ nước và nghỉ ngơi. Hoa của Khế Nhật có màu hồng cánh sen rực rỡ, mọc thành chùm nhỏ chúm chím. Điểm mạnh lớn nhất của giống này là khả năng đậu trái cực cao. Cây ra hoa và kết trái quanh năm, bất chấp thời tiết.

Quả Khế Nhật khi chín có màu vàng nhạt, múi khế (khía) rất thẳng và sắc nét, không bị cong vẹo. Tuy kích thước quả chỉ bằng một nửa so với Các Loại Khế ngọt thông thường, nhưng độ sai quả thì “vô địch”. Chính vì quả nhỏ, lá nhỏ và thân dẻo, Khế Nhật là ứng cử viên số một cho nghệ thuật bonsai.

2. Cây Khế Tàu (Khế Dưa) – Độc lạ từ hình dáng đến hương vị

Nếu lần đầu nhìn thấy Khế Tàu (còn gọi là Khế Bilimbi), bạn có thể sẽ thốt lên: “Đây có phải là khế không vậy?”. Câu trả lời là có, nhưng chúng là một người anh em họ hàng xa với khế thường.

Cây Khế Tàu sai trĩu quả trên thân

Khế Tàu (tên khoa học Averrhoa bilimbi) cũng là cây thân gỗ, tán rộng và có thể cao tới 8m nếu trồng đất vườn. Điều khiến giống cây này trở nên độc đáo nằm ở hình dáng quả. Thay vì có 5 múi hình ngôi sao như truyền thống, quả Khế Tàu lại tròn vo, thuôn dài như quả dưa chuột bao tử hoặc ngón tay cái. Vỏ quả trơn láng, khi non màu xanh lá cây và chuyển sang vàng ngà khi chín.

Về hương vị, đây là một trong các giống khế chua nhất. Vị chua của Khế Tàu rất gắt, nhưng lại cực kỳ thơm và thanh. Chính vì thế, người ta ít khi ăn tươi mà thường dùng để nấu canh chua, kho cá (khử tanh cực tốt) hoặc làm mứt, ô mai. Trong Đông y, quả này còn được dùng để trị ho và giảm đau nhức xương khớp rất hiệu quả.

Cây phát triển rất nhanh, chỉ sau khoảng 12 tháng gieo trồng là đã có thể bói quả. Một đặc điểm thú vị nữa là hoa và quả của Khế Tàu thường mọc trực tiếp từ thân cây (thân chính) tạo thành những chùm lớn lúc lỉu, nhìn rất thích mắt.

3. Cây Khế Ngọt Ta – Hương vị tuổi thơ

Khi nhắc đến “ăn khế trả vàng”, chắc chắn người xưa đang nói về cây khế ngọt truyền thống. Đây là giống cây gắn liền với các vùng quê Việt Nam, hiện diện trong hầu hết các khu vườn gia đình.

Cây Khế Ngọt truyền thống với tán lá xanh mướt

Cũng như những người anh em của mình, Khế Ngọt Ta là cây thân gỗ bền bỉ, không kén đất. Dù bạn trồng ở vùng đất thịt màu mỡ, đất phù sa ven sông, hay thậm chí là đất hơi phèn chua, cây vẫn sống khỏe. Lá của khế ngọt thường to hơn lá khế chua một chút, màu xanh lá mạ tươi sáng.

Làm sao để phân biệt cây khế ngọt và khế chua khi chưa có quả? Một mẹo nhỏ từ các nhà vườn lâu năm là hãy nhìn vào hoa và lá. Hoa khế ngọt thường có màu hồng nhạt, đôi khi pha chút sắc trắng tím, trong khi hoa khế chua thường đỏ đậm hơn. Quả khế ngọt khi chín chuyển sang màu vàng ươm, các múi dày và mọng nước. Khi cắn vào, bạn sẽ cảm nhận được vị ngọt thanh mát, giòn tan, không hề có chút vị chát nào.

Tương tự như việc bạn tìm hiểu về cách chọn quýt ngon, việc chọn một quả khế ngọt đúng chuẩn cũng cần sự tinh ý. Hãy chọn những quả có màu vàng da cam đậm, cánh múi dày và không bị dập nát, đó là lúc lượng đường trong quả đạt đỉnh điểm.

4. Khế Ngọt Lá Xoắn – Tuyệt phẩm cho người chơi kiểng

Trong danh sách các giống khế độc đáo, không thể bỏ qua cái tên Khế Ngọt Lá Xoắn. Đây thực chất là một biến thể thú vị, được giới sinh vật cảnh đặc biệt ưa chuộng vì vẻ ngoài “không đụng hàng”.

Cây Khế Lá Xoắn với bộ lá đặc biệt

Đúng như tên gọi, điểm đặc trưng nhất của giống này là bộ lá nhỏ, cong và xoắn lại như bị cuộn tròn. Chính đặc điểm này tạo nên một kết cấu tán cây rất lạ mắt, dày dặn và có chiều sâu nghệ thuật mà không cần cắt tỉa quá nhiều. Thân cây cũng thuộc dạng thân gỗ nhưng cành nhánh có phần giòn hơn, dễ gãy nếu tác động lực mạnh, nên người chơi cần khéo léo khi uốn nắn.

Dù là cây làm cảnh nhưng Khế Lá Xoắn vẫn cho trái rất sai. Quả của chúng khá nhỏ, kích thước chỉ nhỉnh hơn ngón tay cái một chút, mọc thành từng chùm lúc lỉu. Khi chín, quả có màu vàng nhạt đẹp mắt và vị ngọt đậm đà, rất thơm. Cây ra hoa màu hồng cánh sen và đậu trái quanh năm, vừa có thể chưng diện phòng khách, vừa có trái sạch để thưởng thức.

5. Khế Ngọt Hoàng Kim – “Đột biến” đầy sắc màu

Nếu bạn là người yêu thích sự mới lạ và màu sắc rực rỡ, Khế Ngọt Hoàng Kim (hay còn gọi là Khế đọt đỏ, Khế cẩm thạch) sẽ khiến bạn mê mẩn ngay từ cái nhìn đầu tiên.

Giống Khế Ngọt Hoàng Kim đột biến lạ mắt

Được xem là một giống đột biến xuất hiện tại Việt Nam, Khế Hoàng Kim mang trong mình vẻ đẹp đa sắc thái. Điểm nhấn nằm ở sự thay đổi màu sắc của lá theo thời gian sinh trưởng: khi lá non mới nhú, chúng có màu hồng phớt hoặc đỏ tía rực rỡ; khi trưởng thành chuyển sang màu vàng chanh tươi sáng; và lúc về già lại khoác lên mình màu xanh pha trắng cẩm thạch cực kỳ sang trọng.

Không chỉ có bộ lá “tắc kè hoa”, quả của giống khế này cũng rất chất lượng. Khi còn non, quả có màu vàng nhạt (khác với màu xanh của khế thường), lúc chín chuyển sang màu vàng cam óng ả. Vị của Khế Hoàng Kim được đánh giá là ngọt đậm hơn so với các giống khế thông thường do tính chất đột biến ưu việt. Đây hiện là giống cây được săn lùng nhiều nhất để làm quà biếu tặng hoặc trồng phong thủy chiêu tài lộc.

6. Khế Thái – Năng suất vượt trội

Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng là Khế Thái – giống cây đại diện cho dòng cây ăn quả năng suất cao. Với xu hướng hội nhập nông nghiệp, giống khế này đã nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường nhờ những ưu điểm vượt trội về kinh tế.

Cũng giống như sự đa dạng của các loại quýt hay xoài Thái, Khế Thái mang đến một trải nghiệm vị giác khác biệt. Cây sinh trưởng khỏe mạnh, có thể cao tới 8m và tán lá rất rộng. Lá Khế Thái mỏng, màu xanh nhạt và có xu hướng rủ xuống tự nhiên quanh năm (khác với khế ta chỉ rủ khi ngủ).

Điểm mạnh nhất của Khế Thái là chất lượng quả. Trái to, múi dày, ít hạt và rất mọng nước. Khi chín, quả ngọt lịm, thanh mát; còn khi xanh lại có vị chua dịu, thích hợp để làm nộm (gỏi) hoặc ăn kèm rau sống. Đây là giống cây không kén đất, chịu được cả đất phèn mặn và cho năng suất rất cao, phù hợp cho bà con muốn trồng kinh tế hoặc trồng trong vườn nhà để lấy bóng mát và quả ăn quanh năm.

Lời khuyên chăm sóc để cây sai quả

Dù bạn chọn trồng các giống khế nào trong số những loại kể trên, nguyên tắc chăm sóc cơ bản vẫn khá tương đồng. Khế là loài ưa nắng, vì vậy hãy đảm bảo cây được trồng ở nơi đón nhận nhiều ánh sáng mặt trời nhất. Nếu trồng nơi thiếu sáng, cây sẽ chỉ phát triển lá mà ít ra hoa.

Về đất trồng, khế không quá kén chọn, nhưng tốt nhất vẫn là đất tơi xốp, thoát nước tốt. Nếu bạn quan tâm đến việc cải tạo đất, có thể tham khảo kỹ thuật làm đất tơi xốp giống như khi chuẩn bị cho mùa khoai lang, đảm bảo độ thông thoáng cho rễ.

Đừng quên việc cắt tỉa. Đặc tính của khế là ra hoa trên cành non hoặc đầu cành già, nhưng nếu tán quá rậm rạp, sâu bệnh sẽ dễ tấn công. Hãy tỉa bớt những cành tăm, cành khuất tán để cây tập trung dinh dưỡng nuôi quả.

Thế giới trái cây nhiệt đới vô cùng phong phú, từ các loại dưa lưới ngọt ngào cho đến những chùm khế dân dã. Hy vọng bài viết này đã giúp bạn phân biệt được các loại khế và tìm được cho mình một giống cây ưng ý nhất. Bài viết được biên soạn bởi Farm Việt Nguyên, nhằm mang đến cái nhìn toàn diện và thực tế nhất về các giống cây trồng tại Việt Nam. Chúc bạn sớm có một cây khế sai trĩu quả trong khu vườn của mình!