Tổng Hợp Các Loại Chanh Phổ Biến: Đặc Điểm, Công Dụng Và Cách Phân Biệt

Có lẽ không một căn bếp Việt nào lại thiếu vắng bóng dáng của quả chanh – loại gia vị “nhỏ nhưng có võ” mang lại vị chua thanh mát đặc trưng. Từ bát nước chấm đậm đà, ly nước giải khát ngày hè cho đến những bài thuốc dân gian trị ho hiệu quả, chanh luôn đóng vai trò không thể thay thế.

Tuy nhiên, bạn có biết rằng thế giới của Các Loại Chanh vô cùng đa dạng và phong phú? Không chỉ có quả chanh vỏ xanh quen thuộc, chúng ta còn có chanh vàng, chanh đỏ, chanh ngón tay và nhiều giống lạ khác. Theo dữ liệu tổng hợp từ Farm Việt Nguyên, việc hiểu rõ đặc tính của từng loại sẽ giúp bạn tận dụng tối đa hương vị và công dụng của chúng. Hãy cùng chúng tôi khám phá thế giới đầy màu sắc này nhé!

Bạn có thể tham khảo thêm về các loại trái cây ít ngọt để làm phong phú thêm thực đơn lành mạnh cho gia đình mình.

Chanh là gì? Những bí mật về “viên ngọc xanh” của tự nhiên

Chanh là tên gọi chung cho các loại quả thuộc chi Cam chanh (Citrus), thường có hình cầu hoặc bầu dục. Đặc điểm chung dễ nhận thấy nhất là vị chua do hàm lượng axit citric cao, cùng lớp vỏ chứa nhiều túi tinh dầu thơm ngát. Khi còn non, đa số các loại chanh có màu xanh lục và có thể chuyển sang màu vàng tươi khi chín.

Về mặt khoa học, loài chanh phổ biến nhất tại Việt Nam có tên là Citrus aurantifolia, thuộc họ Cửu lý hương (Rutaceae). Người Việt thường gọi chúng với những cái tên thân thuộc như: Chanh ta, Mác cheng (tiếng Tày), Má điêu (tiếng Thái) hay Piều sui (tiếng Dao).

Nguồn gốc thú vị:
Ít ai biết rằng, cây chanh ta có nguồn gốc ngay tại khu vực Đông Nam Á của chúng ta. Từ đây, chúng bắt đầu hành trình “du ngoạn” sang Trung Đông, Bắc Phi, rồi theo chân những nhà buôn Tây Ban Nha đến châu Âu và châu Mỹ (đặc biệt là Florida và California). Ngày nay, chanh đã trở thành loại quả toàn cầu, thích nghi tốt với nhiều vùng khí hậu, từ nhiệt đới đến cận nhiệt đới.

Phân biệt Chanh Ta (Lime) và Chanh Tây (Lemon)

Rất nhiều người vẫn thường nhầm lẫn giữa hai khái niệm này, hoặc cho rằng chúng chỉ khác nhau về màu sắc. Thực tế, Chanh Ta và Chanh Tây là hai loài riêng biệt với những đặc điểm và ứng dụng khác nhau:

• Chanh Ta (Lime): Quả nhỏ, tròn, vỏ mỏng màu xanh lá cây. Vị chua gắt và đắng nhẹ, mùi thơm nồng nàn đặc trưng của tinh dầu vỏ. Đây là loại chúng ta dùng hàng ngày để vắt nước mắm hoặc nấu canh chua.
• Chanh Tây (Lemon): Hay còn gọi là chanh vàng. Quả to hơn, hình bầu dục, có núm nhọn ở hai đầu, vỏ màu vàng tươi rất đẹp. Vị của chanh Tây chua dịu hơn, thanh hơn và ít đắng. Loại này thường dùng để làm bánh, pha chế đồ uống Âu Mỹ hoặc dùng vỏ (zest) để lấy hương thơm.

Chanh Tây là một loại chanh khá to, có hình bầu dục, hai núm ở hai đầu và có màu vàng rất đẹp

Đặc biệt, hàm lượng Vitamin C trong Chanh Tây thường cao hơn gấp đôi so với Chanh Ta, khiến nó trở thành “vua” trong việc tăng cường đề kháng tại các nước phương Tây.

Các loại chanh phổ biến và được ưa chuộng nhất tại Việt Nam

Tại Việt Nam, sự đa dạng của các loại chanh thực sự đáng kinh ngạc. Tùy vào vùng miền và mục đích sử dụng, bạn có thể dễ dàng tìm thấy những giống sau:

1. Chanh Ta (Chanh sẻ)

Đây là giống chanh “quốc dân”, xuất hiện ở mọi khu chợ. Quả chanh ta có hình cầu nhỏ, vỏ xanh đậm, hạt nhiều và đắng. Dù múi chanh mọng nước và có thể chuyển vàng khi chín, người Việt thường thích dùng khi quả còn xanh để lấy được vị chua gắt và mùi thơm nồng nhất.

Cây chanh ta rất dễ trồng, có thể nhân giống từ hạt hoặc chiết cành. Tuy nhiên, nếu trồng từ hạt, bạn cần giữ ẩm tốt vì hạt rất dễ mất sức nảy mầm nếu bị khô.

Chanh ta là giống chanh phổ biến nhất, quả hình cầu, mùi dễ chịu, vị chua

2. Chanh Không Hạt (Chanh Tứ Quý)

Trong những năm gần đây, chanh không hạt đã chiếm lĩnh thị trường nhờ sự tiện lợi vượt trội. Loài này có tên khoa học là Citrus latifolia, được ông John T. Bearss lai tạo thành công tại California (Mỹ) vào năm 1895.

Đúng như tên gọi, loại chanh này gần như không có hạt. Quả to hơn chanh ta (đường kính khoảng 6cm), vỏ mỏng, mọng nước nhưng vị chua dịu hơn và đặc biệt là không có vị đắng gắt. Thân cây không có gai, mọc thành chùm lớn, rất thuận tiện cho việc thu hoạch.

Nếu bạn đang tìm kiếm nguyên liệu cho các món nộm, gỏi mà không muốn vị đắng của hạt làm ảnh hưởng, bạn có thể kết hợp chanh không hạt với các loại măng tươi ngon để tạo nên hương vị hoàn hảo.

Chanh không hạt có vỏ mỏng, nước quả ít chua hơn và không có vị đắng như chanh ta

3. Chanh Giấy

Nếu sành ăn, chắc chắn bạn sẽ biết đến danh tiếng của chanh giấy. Đây là giống chanh bản địa rất được ưa chuộng tại miền Nam. Quả chanh giấy tròn xoe, vỏ mỏng dính, bóng loáng và thơm ngát hương tinh dầu.

So với chanh không hạt, chanh giấy chua và thơm nồng nàn hơn nhiều. Chính vì hương vị đậm đà khó quên này mà giá chanh giấy thường cao gấp 1,5 đến 2 lần các loại chanh thường.

Chanh giấy có kích thước nhỏ, mùi vị nồng chua hơn, thơm hơn và vỏ mỏng hơn

4. Chanh Đào – “Nữ hoàng” trị ho

Xuất hiện chủ yếu ở miền Bắc vào mùa thu, chanh đào được mệnh danh là “nữ hoàng” của các loại chanh. Vỏ chanh mỏng, khi chín ngả sang màu vàng hồng, ruột bên trong màu hồng đào đẹp mắt.

Không chỉ để làm gia vị, chanh đào nổi tiếng với công dụng dược liệu. Vỏ và lá chứa nhiều tinh dầu quý, giúp trị ho, cảm cúm hiệu quả. Hình ảnh những hũ chanh đào ngâm mật ong vàng óng đã trở thành biểu tượng chăm sóc sức khỏe trong nhiều gia đình Việt mỗi khi đông về.

Chanh đào với lớp vỏ mỏng vàng óng ả, mùi thơm ngát cùng lớp ruột hồng đào bắt mắtChanh đào ngâm mật ong là bài thuốc trị ho tuyệt vời

Chanh Thái (Trái Chúc) – Đặc sản trứ danh vùng Bảy Núi

Nhắc đến các loại chanh đặc biệt, không thể bỏ qua Chanh Thái, hay còn gọi là Trái Chúc (Kaffir Lime). Đây là loài bản địa nổi tiếng của các nước Đông Nam Á như Lào, Indonesia, Thái Lan và Việt Nam.

Tại nước ta, cây mọc hoang và được trồng nhiều nhất ở vùng Bảy Núi (An Giang). Điểm nhận dạng đặc trưng là lá chanh có hình số 8 (hai phần lá nối nhau), vỏ quả sần sùi thô ráp nhưng chứa lượng tinh dầu cực lớn.

Chanh Thái chính là “linh hồn” của món súp Tom Yum nổi tiếng thế giới hay món gà hấp lá chúc trứ danh của miền Tây. Hương thơm của nó nồng nàn, quyến rũ và mạnh hơn chanh thường gấp nhiều lần. Ngoài ra, trong y học dân gian, chanh Thái còn được dùng để hỗ trợ điều trị các bệnh da liễu và tim mạch.

Bạn có thể kết hợp lá chanh Thái cùng các loại sả để tạo nên nồi nước xông giải cảm hoặc nồi lẩu chua cay đúng điệu.

Chanh Thái có vỏ sần sùi đặc trưng, là gia vị không thể thiếu của món Tom Yum

Những giống chanh độc lạ trên thế giới

Bên cạnh những cái tên quen thuộc, thế giới các loại chanh còn ẩn chứa những “siêu phẩm” kỳ lạ mà có thể bạn chưa từng nghe tới:

1. Chanh Máu (Blood Lime)

Một giống chanh lai tạo độc đáo từ Úc, kết hợp giữa chanh ngón tay đỏ và quýt lai. Kết quả là một loại quả có vỏ màu đỏ thẫm hoặc đỏ tía, ruột đỏ rực như máu. Chanh máu có vị chua ngọt đan xen, hương thơm pha trộn giữa chanh và quýt, tạo nên trải nghiệm vị giác vô cùng thú vị.

Chanh máu được trồng phổ biến ở Úc, có màu đỏ ấn tượng

2. Chanh Ngón Tay (Finger Lime)

Được mệnh danh là “trứng cá Caviar” của giới thực vật. Quả chanh này có hình trụ dài như ngón tay, bên trong chứa hàng trăm tép chanh tròn nhỏ tách rời nhau như trứng cá. Khi ăn, những tép chanh này vỡ ra trong miệng, bắn ra vị chua thanh mát lạnh. Đây là loại chanh đắt đỏ thường xuất hiện trong các nhà hàng cao cấp.

Nếu bạn là người yêu thích những loại thực phẩm hạt bổ dưỡng và thú vị như các loại hạt dẻ, chắc chắn kết cấu độc đáo của chanh ngón tay sẽ khiến bạn mê mẩn.

Chanh ngón tay có các tép chanh tròn nhỏ giống hệt như trứng cá

3. Chanh Tây Ban Nha (Spanish Lime)

Thực chất, đây không phải là một loại chanh thực thụ thuộc chi Citrus. Tên khoa học của nó là Melicoccus bijugatus. Quả có vỏ xanh nhưng bên trong lại là lớp cơm màu vàng cam bao quanh hạt lớn, nhìn giống như lòng đỏ trứng luộc. Vị của nó là sự giao thoa kỳ lạ giữa vải thiều và chanh, thường phải bóc vỏ mới ăn được.

Chanh Tây Ban Nha có cấu tạo giống như quả trứng luộc

4. Chanh Yên Khổng Lồ (Citron)

Loại chanh này có kích thước cực lớn, lớp vỏ dày và sần sùi, phần ruột rất ít nước. Ngày xưa, chanh yên (đặc biệt là giống Phật thủ) thường được dùng để tiến Vua hoặc trưng bày vào dịp Tết để cầu may mắn. Vỏ của chúng thường được dùng để làm mứt hoặc chiết xuất tinh dầu.

Chanh yên khổng lồ thường được dùng để trưng vào ngày Tết

Bí quyết chọn mua và bảo quản chanh tươi lâu

Để chọn được những quả chanh ngon, nhiều nước, bạn nên lưu ý:

• Vỏ: Chọn quả có vỏ mỏng, láng mịn, không sần sùi (trừ chanh Thái). Vỏ càng láng thì càng nhiều nước và ít đắng.
• Cảm giác: Cầm quả chanh thấy nặng tay, bấm nhẹ thấy có độ đàn hồi là chanh tươi.
• Màu sắc: Màu xanh sáng, không xuất hiện các đốm nấm mốc.

Mẹo bảo quản:
Nếu dùng không hết, bạn có thể bọc từng quả chanh trong giấy báo rồi cho vào túi nilon, cất trong ngăn mát tủ lạnh. Cách này giúp chanh tươi lâu cả tháng mà không bị mất nước hay đắng. Một mẹo nhỏ khác là bôi một chút giấm ăn lên vết cắt của quả chanh đang dùng dở, sau đó úp mặt cắt xuống đĩa, sẽ giúp mặt chanh không bị khô.

Cũng giống như việc chờ đợi mùa dâu tây để thưởng thức những quả dâu chín mọng, việc chọn đúng mùa và đúng loại chanh sẽ nâng tầm món ăn của bạn lên rất nhiều.

Lời kết

Từ những quả chanh ta bé nhỏ trong vườn nhà đến những giống chanh ngón tay đắt đỏ nơi trời Tây, sự đa dạng của các loại chanh đã tô điểm thêm hương vị cho cuộc sống của chúng ta. Mỗi loại đều mang trong mình một đặc trưng riêng, một câu chuyện riêng về nguồn gốc và văn hóa.

Hy vọng bài viết này đã giúp bạn có cái nhìn toàn diện hơn về loại quả quen thuộc này. Hãy thử thay đổi khẩu vị bằng cách sử dụng một loại chanh mới cho bữa ăn hôm nay xem sao, biết đâu bạn sẽ tìm thấy một chân trời hương vị mới lạ!