Lê Vàng Cao Bằng – Thức Quà Ngọt Ngào Giữa Mùa Thu Non Nước

Ai đã từng một lần ngược ngàn lên non nước Cao Bằng, chắc hẳn sẽ bị mê hoặc bởi vẻ đẹp hùng vĩ của núi rừng trập trùng và những con đèo uốn lượn trong mây. Nhưng Cao Bằng không chỉ có thác Bản Giốc hay suối Lê-nin, vùng đất này còn níu chân du khách bởi những sản vật đậm đà phong vị núi rừng. Trong số đó, lê vàng Cao Bằng (hay còn gọi là lê Đông Khê) nổi lên như một biểu tượng của sự ngọt ngào, tinh khiết, gắn liền với đời sống văn hóa tâm linh sâu sắc của đồng bào dân tộc nơi đây.

Bài viết này, được biên soạn dựa trên những tư liệu thực tế và am hiểu về nông sản Việt từ Farm Việt Nguyên, sẽ đưa bạn khám phá trọn vẹn câu chuyện về loài quả đặc sản này – từ sắc hoa trắng muốt ngày xuân đến vị ngọt thanh tao ngày hạ.

Vẻ Đẹp Của Hai Mùa: Từ Hoa Trắng Tinh Khôi Đến Quả Vàng Căng Mọng

Thiên nhiên Cao Bằng dường như rất biết cách chiều lòng người khi ban tặng cho cây lê hai mùa tuyệt đẹp. Khi những cơn mưa xuân lất phất bay, đi dọc các sườn đồi ở Thạch An, Nguyên Bình hay Bảo Lạc, bạn sẽ bắt gặp những rừng lê nở hoa trắng xóa. Sắc trắng tinh khôi của hoa lê hòa quyện với màu xanh non của lộc biếc dưới vòm trời biên cương tạo nên một bức tranh thủy mặc thanh khiết, làm bừng sáng cả không gian núi rừng vốn trầm mặc.

Nếu mùa xuân là mùa của mãn nhãn với sắc hoa, thì khi hạ sang thu tới, cây lê lại ân tình trao gửi những quả ngọt lành. Không mang vẻ ngoài bóng bẩy, trơn láng như những loại lê nhập khẩu phương Tây, lê vàng Cao Bằng khoác lên mình lớp vỏ màu vàng nâu, đôi khi hơi sần sùi, rám nắng gió. Thế nhưng, ẩn sau vẻ ngoài mộc mạc ấy là phần thịt quả trắng ngần, giòn tan và mọng nước, như gói ghém tất cả tinh túy của đất trời vùng cao.

Hương Vị Đặc Trưng Của Lê Đông Khê

Nhắc đến lê vàng tại Cao Bằng, người sành ăn sẽ nghĩ ngay đến thương hiệu Lê Đông Khê – loại quả vinh dự lọt vào Top 50 trái cây đặc sản nổi tiếng nhất Việt Nam. Được trồng nhiều nhất tại huyện Thạch An, giống lê này đã thích nghi hoàn hảo với thổ nhưỡng và khí hậu mát mẻ nơi đây.

Khi thưởng thức một quả lê Đông Khê chín tới, bạn sẽ cảm nhận được sự khác biệt rõ rệt. Vị ngọt của lê không gắt mà dịu nhẹ, thanh mát, xen lẫn một chút vị chát rất nhẹ đặc trưng của các loại quả rừng tự nhiên. Chính cái vị chát nhẹ ở đầu lưỡi ấy lại làm tôn lên vị ngọt hậu (aftertaste) kéo dài mãi trong cuống họng. Thịt lê giòn, ít sạn cát, cắn một miếng là cảm thấy nước ứa ra, xua tan đi bao mệt nhọc, nóng bức của những ngày hè oi ả.

Lê Vàng Trong Phong Tục “Pây Tái” Của Người Tày, Nùng

Không chỉ là một loại trái cây giải khát, mùa dâu tây hay mùa mận có thể chỉ đơn thuần là mùa thu hoạch, nhưng Mùa Lê chín ở Cao Bằng lại gắn liền với một ý nghĩa văn hóa thiêng liêng: Tết rằm tháng Bảy. Đây là lễ Tết lớn thứ hai trong năm của đồng bào dân tộc Tày, Nùng, chỉ sau Tết Nguyên đán.

Người Tày, Nùng có tục lệ “Pây Tái” (nghĩa là về thăm nhà ngoại). Theo truyền thống, những người phụ nữ đã đi lấy chồng, dù bận rộn đến đâu, cứ đến rằm tháng Bảy (15/7 âm lịch) cũng sẽ cùng chồng con sắm sửa lễ vật trở về nhà bố mẹ đẻ để báo hiếu. Đây là dịp để con cái bày tỏ lòng biết ơn công sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ.

Bộ lễ vật “Pây Tái” truyền thống không thể thiếu:

• Một đôi vịt béo tròn (biểu tượng cho sự sung túc).
• Một chục bánh gai thơm dẻo.
• Và đặc biệt, những quả lê vàng Cao Bằng chín mọng.

Trong mâm cơm sum họp gia đình ngày rằm, sau khi thưởng thức thịt vịt béo ngậy và những món đặc sản địa phương, đĩa lê vàng tráng miệng đóng vai trò cân bằng vị giác hoàn hảo. Vị thanh mát, chua nhẹ của lê giúp giải ngấy, làm dịu lại hương vị đậm đà của bữa cỗ. Hương vị ấy không chỉ ngon miệng mà còn gợi nhắc về tình cảm gia đình ấm cúng, về cội nguồn và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” tốt đẹp của dân tộc.

Người dân Cao Bằng thu hoạch lê vàng chín mọng trên các sườn đồi

Giá Trị Dinh Dưỡng Và Lợi Ích Sức Khỏe

Bên cạnh ý nghĩa văn hóa, lê vàng còn được xem là một “phương thuốc” tự nhiên tuyệt vời. Theo các nghiên cứu về dinh dưỡng mà Farm Việt Nguyên tổng hợp, quả lê chứa hàm lượng lớn chất xơ, Vitamin C, Vitamin K và các chất chống oxy hóa quan trọng.

• Thanh nhiệt, nhuận phế: Theo Đông y, lê có tính mát, giúp giảm ho, tiêu đờm, làm dịu cổ họng rất tốt. Vào thời điểm giao mùa từ hạ sang thu, ăn lê giúp cơ thể tăng sức đề kháng, ngăn ngừa các bệnh hô hấp.
• Hỗ trợ tiêu hóa: Hàm lượng chất xơ dồi dào trong lê giúp hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru, ngăn ngừa táo bón.
• Giải khát, bù nước: Với lượng nước chiếm phần lớn trọng lượng quả, lê là lựa chọn lý tưởng để bù nước cho cơ thể sau khi lao động hoặc vận động mạnh, tương tự như công dụng của các loại dưa hấu hay các loại dưa gang trong ngày hè.

Tiềm Năng Kinh Tế Và Khát Vọng Vươn Xa

Cây lê vàng vốn có nguồn gốc từ vùng ôn đới, đã “nhập tịch” và định cư lâu đời tại các vùng núi cao phía Bắc nước ta. Tại Cao Bằng, nhờ sự ưu đãi của thiên nhiên và quá trình chọn lọc tự nhiên, giống lê này đã trở thành cây trồng bản địa có giá trị kinh tế cao.

Hiện nay, chính quyền và người dân tại các huyện như Thạch An, Nguyên Bình đang tích cực áp dụng khoa học kỹ thuật để cải thiện năng suất và chất lượng quả. Lê Đông Khê đã được cấp văn bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ, mở ra cơ hội lớn để loại nông sản này vươn xa hơn khỏi biên giới tỉnh nhà.

Cây lê không chỉ giúp phủ xanh đất trống đồi trọc mà còn là “cây xóa đói giảm nghèo” hiệu quả. Với giá bán ổn định và nhu cầu thị trường ngày càng tăng đối với nông sản sạch, lê vàng đang mang lại nguồn thu nhập đáng kể, giúp nâng cao chất lượng đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào các dân tộc miền núi.

Bí Quyết Chọn Lê Vàng Ngon Chuẩn Vị

Nếu có dịp ghé thăm Cao Bằng vào khoảng tháng 7-8 dương lịch, bạn đừng quên mua vài cân lê về làm quà. Để chọn được những quả lê vàng ngon nhất, bạn có thể tham khảo một số mẹo nhỏ sau:

• Nhìn vỏ: Chọn những quả có vỏ màu vàng nâu sậm, bề mặt hơi sần sùi và có các chấm nâu nhỏ (đây là đặc điểm tự nhiên của lê trồng đồi núi, không phun thuốc kích thích làm bóng).
• Cảm giác tay: Cầm quả lê lên thấy nặng, chắc tay. Những quả này thường mọng nước và đặc ruột.
• Cuống quả: Ưu tiên những quả còn nguyên cuống tươi, chứng tỏ mới được hái từ vườn.

Tránh chọn những quả quá mềm hoặc vỏ quá bóng láng bất thường. Lê vàng Cao Bằng ngon nhất khi ăn tươi, nhưng bạn cũng có thể sáng tạo bằng cách làm salad, nấu chè hoặc kết hợp trong các món ăn nhẹ cùng các loại rau đắng hay chế biến cùng các loại măng trong những bữa cơm thực dưỡng lạ miệng.

Lời Kết

Lê vàng Cao Bằng không chỉ là một loại trái cây, mà là kết tinh của đất trời biên cương và tấm lòng hiếu khách, đượm tình của người dân Tày, Nùng. Hương vị ngọt ngào, thanh mát của nó như một sợi dây vô hình níu giữ bước chân người lữ khách, để rồi ai đi xa cũng nhớ về mùa thu vàng rực nắng trên những sườn đồi Đông Khê. Nếu có dịp lên Cao Bằng mùa này, hãy nán lại thưởng thức một miếng lê vàng, để cảm nhận trọn vẹn hương vị của tình thân và hồn thiêng sông núi.