Hướng Dẫn Cách Trồng Khoai Lang Năng Suất Cao: Bí Quyết “Vàng” Từ Đất

Khoai lang từ lâu đã là món ăn dân dã, gắn liền với ký ức của biết bao thế hệ người Việt. Nhưng bạn có biết, để trồng được những củ khoai to, nhẵn mịn, ngọt bùi và không bị sùng hà (bọ hà) tấn công là cả một nghệ thuật? Rất nhiều bà con gửi thắc mắc về cho Farm Việt Nguyên hỏi rằng tại sao trồng dây thì tốt um mà củ lại bé tí, hay làm thế nào để khoai không bị đắng.

Thực ra, cách trồng khoai lang không khó, nhưng nó đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng khâu, từ làm đất đến “nhấc dây”. Bài viết này sẽ là cuốn cẩm nang chi tiết nhất, tổng hợp kinh nghiệm thực chiến giúp bạn biến ruộng khoai của mình thành “mỏ vàng” nông sản thực thụ. Hãy cùng xắn tay áo lên và bắt đầu ngay thôi!

1. Thời vụ và chuẩn bị đất: Nền móng cho vụ mùa bội thu

Muốn cây khoai lang khỏe mạnh, điều tiên quyết là phải chọn đúng thời điểm và làm đất thật kỹ. Ông bà ta có câu “nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”, nhưng với khoai lang, “đất” cũng quan trọng chẳng kém.

Chọn thời vụ trồng khoai lang chuẩn nhất

Ở Việt Nam, chúng ta có lợi thế khí hậu nhiệt đới nên có thể áp dụng cách trồng khoai lang quanh năm. Tuy nhiên, để đạt năng suất đỉnh cao, bà con cần lưu ý:

• Miền Bắc: Vụ Đông là vụ chính (trồng tháng 9 – 10), thu hoạch vào dịp giáp Tết, củ rất ngọt và được giá. Ngoài ra có thể trồng vụ Xuân (tháng 2 – 3).
• Miền Nam và Tây Nguyên: Linh hoạt hơn, nhưng tốt nhất là trồng vào cuối mùa mưa (tháng 10 – 11) để tận dụng độ ẩm đất và thu hoạch vào mùa khô, giúp củ đẹp mã, ít bị thối.

Kỹ thuật làm đất “gia truyền”

Khoai lang là cây lấy củ, rễ cần thở và phình to. Nếu đất chặt, bí, củ sẽ bị cong queo, dị dạng.

1. Cày bừa kỹ: Đất cần được cày sâu, phơi ải ít nhất 7-10 ngày để diệt mầm bệnh và trứng sâu hại trong đất.
2. Lên luống cao: Đây là bí quyết sống còn. Luống phải rộng 1,2m – 1,5m và cao từ 35cm – 40cm. Tại sao phải cao như vậy? Để thoát nước tốt. Khoai lang rất sợ úng, chỉ cần ngập nước một ngày là thối củ ngay. Hơn nữa, luống cao giúp rễ củ phình to thoải mái mà không bị nén.
3. Xử lý đất: Trước khi lên luống, hãy rải vôi bột (khoảng 20-30kg/sào Bắc Bộ) để cân bằng pH. Khoai lang ưa đất chua nhẹ (pH 5.0 – 6.0). Nếu đất quá chua hoặc quá kiềm, cây sẽ kém phát triển.

Bà con cũng có thể tham khảo thêm kỹ thuật làm đất cho [các loại khoai tây], vì hai loại cây này có yêu cầu về độ tơi xốp của đất khá tương đồng.

2. Chọn giống và kỹ thuật xuống giống

Giống tốt quyết định đến 50% thắng lợi. Hiện nay trên thị trường có rất nhiều loại: khoai lang Nhật (vỏ tím ruột vàng), khoai lang mật Đà Lạt, khoai lang tím than… Tùy vào nhu cầu thị trường khu vực bạn sống mà chọn loại phù hợp.

Tiêu chuẩn dây giống

Đừng tiếc rẻ mà chọn dây già hay dây sâu bệnh. Tiêu chuẩn vàng cho hom giống là:

• Chọn dây bánh tẻ (không quá non, không quá già).
• Chỉ lấy đoạn 1 và đoạn 2 tính từ ngọn xuống.
• Chiều dài hom từ 25cm – 30cm (khoảng 5-7 đốt lá).
• Mẹo nhỏ: Sau khi cắt dây, hãy để nơi thoáng mát khoảng 1-2 ngày cho vết cắt khô nhựa. Điều này kích thích rễ mầm phát triển nhanh hơn khi cắm xuống đất.

Kỹ thuật trồng dây

Có hai cách trồng khoai lang phổ biến là trồng nằm ngang và trồng xiên. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ Farm Việt Nguyên cho thấy trồng nằm ngang dọc theo luống thường cho số lượng củ nhiều hơn và củ đều hơn.

• Vùi dây sâu khoảng 5cm đất.
• Chỉ chừa lại phần ngọn khoảng 5-10cm (gồm 3 lá ngọn) trên mặt đất.
• Mật độ: Khoảng cách cây cách cây 25-30cm. Đừng trồng dày quá, cây sẽ cạnh tranh ánh sáng, lá thì tốt mà củ thì chẳng thấy đâu.

3. Quy trình bón phân tối ưu năng suất

Nhiều người nghĩ khoai lang dễ tính, không cần bón phân. Sai lầm lớn! Để củ to như bắp chân, chúng ta cần một chế độ dinh dưỡng “thần thánh”, đặc biệt là Kali.

Bón lót (Trước khi trồng)

Đây là bước tạo nguồn thức ăn dự trữ cho cây con.

• Phân chuồng hoai mục: 10 – 15 tấn/ha. Phân chuồng giúp đất tơi xốp, giữ ẩm tốt.
• Phân Lân: 50 – 60kg/ha. Giúp bộ rễ phát triển mạnh ngay từ đầu.
• Trộn đều phân vào đất hoặc bón vào rãnh giữa luống rồi lấp đất lại.

Bón thúc (Giai đoạn nuôi cây và tạo củ)

Chia làm 2 đợt chính, sử dụng Đạm (Ure) và Kali.

• Lần 1 (Sau trồng 25 – 30 ngày): Lúc này cây bắt đầu đâm tia củ.

  • Bón 1/3 lượng Đạm + 1/3 lượng Kali.
  • Cách bón: Bón vào hai bên luống, cách gốc 15-20cm, sau đó xới nhẹ lấp đất.
  • Lưu ý: Giai đoạn này cây cần đạm để phát triển thân lá, nhưng đừng bón quá nhiều đạm, cây sẽ bị lốp (tốt lá xấu củ).

• Lần 2 (Sau trồng 45 – 60 ngày): Giai đoạn “vàng” để củ phình to.

  • Bón 2/3 lượng Đạm còn lại + 2/3 lượng Kali.
  • Kali là yếu tố then chốt giúp vận chuyển tinh bột từ lá xuống củ, làm củ ngọt và chắc.
  • Kết hợp vun cao luống để che kín gốc, tránh củ bị lộ ra ngoài sẽ chuyển màu xanh (hóa mộc).

Ngoài phân hóa học, bà con có thể bổ sung chế phẩm sinh học EM1 hoặc phân bón lá trung vi lượng để tăng sức đề kháng. Nếu quan tâm đến các loại cây lấy củ khác như [các loại nghệ], bà con sẽ thấy việc cân đối Kali luôn là chìa khóa.

4. Bí quyết chăm sóc: Bấm ngọn và Nhấc dây

Trong cách trồng khoai lang chuyên nghiệp, có hai kỹ thuật mà người trồng mới thường hay bỏ qua, dẫn đến năng suất thấp.

Bấm ngọn (Sau trồng 25-30 ngày)

Khi thân dây dài khoảng 40-50cm, hãy bấm ngắt ngọn. Việc này ức chế sinh trưởng ngọn, buộc cây phải đẻ nhánh. Càng nhiều nhánh khỏe, khả năng quang hợp càng cao, tích lũy dinh dưỡng càng nhiều.

Kỹ thuật “Nhấc dây”

Đây là kinh nghiệm xương máu. Khoai lang có đặc tính là rễ phụ mọc ra từ các đốt thân bò trên mặt đất. Nếu để tự nhiên, các rễ phụ này sẽ hút dinh dưỡng và hình thành những củ con bé tí (củ đeo), làm củ chính bị suy kiệt.

• Cách làm: Cứ khoảng 2-3 tuần, bà con đi dọc luống, nhấc nhẹ dây khoai lên khỏi mặt đất để làm đứt rễ phụ, sau đó đặt lại vị trí cũ.
• Lưu ý: Tuyệt đối không lật úp dây khoai (làm lá bị lộn xuống dưới), chỉ nhấc lên và đặt xuống. Việc này giúp cây tập trung toàn bộ dinh dưỡng về củ cái ở gốc.

5. Phòng trừ sâu bệnh: Cuộc chiến với Bọ Hà

Kẻ thù số một của khoai lang chính là con bọ hà (sùng khoai). Chỉ cần một vài con xuất hiện, cả ruộng khoai có thể bị đục lỗ chỗ, củ đắng nghét, sượng trân và phải bỏ đi toàn bộ.

Nhận diện và tác hại

Con trưởng thành nhìn giống kiến lửa, còn ấu trùng màu trắng đục nằm sâu trong củ. Khi bị bọ hà tấn công, củ khoai tiết ra chất terpen làm khoai có mùi hăng và vị đắng cực kỳ khó chịu.

Biện pháp phòng trừ tổng hợp

1. Vệ sinh đồng ruộng: Thu dọn sạch tàn dư sau vụ trước. Nếu ruộng đã từng bị bọ hà, hãy luân canh với lúa nước hoặc [các loại tỏi] – loại cây có mùi hăng xua đuổi côn trùng.
2. Giữ ẩm đất: Đất nứt nẻ là “cửa ngõ” để bọ hà chui xuống đẻ trứng vào củ. Vì vậy, phải thường xuyên vun luống và tưới nước giữ ẩm để lấp kín các khe nứt.
3. Bẫy Pheromone: Đây là phương pháp sinh học an toàn. Dùng bẫy dẫn dụ con đực để tiêu diệt, ngăn chặn quá trình sinh sản.
4. Thiên địch: Bảo vệ kiến và bọ chân chạy trong ruộng.

Ngoài ra, bệnh thối đen cũng khá nguy hiểm, thường lây qua vết thương cơ giới. Bà con cần nhẹ tay khi chăm sóc, tránh làm trầy xước dây và củ.

6. Thu hoạch và bảo quản: Giữ trọn vị ngon

Thời gian thu hoạch phụ thuộc vào giống, thường từ 3 đến 5 tháng. Đừng thu hoạch quá non (củ chưa đủ độ bột) hoặc quá già (củ dễ bị xơ, nứt).

Dấu hiệu nhận biết khoai đã “chín”:

• Lá chân chuyển sang màu vàng và rụng dần.
• Vỏ củ nhẵn, sáng màu.
• Cắt thử củ thấy nhựa chảy ra ít, mau khô và nhựa có màu đen sẫm.

Chọn ngày nắng ráo để thu hoạch. Dỡ khoai nhẹ nhàng, giũ sạch đất, phân loại củ to, củ nhỏ. Đặc biệt, khoai lang mới dỡ xong chưa nên ăn ngay. Hãy để nơi khô ráo, thoáng mát khoảng 5-7 ngày (quá trình ủ khoai). Lúc này, tinh bột trong củ sẽ chuyển hóa bớt thành đường, giúp khoai ngọt đậm đà và dẻo thơm hơn rất nhiều.

Cách bảo quản này cũng áp dụng tương tự cho [các loại cam] hoặc trái cây có vỏ dày để giữ độ tươi ngon. Tuy nhiên, với khoai lang, tuyệt đối không rửa nước trước khi bảo quản nhé!

Lời kết

Cách trồng khoai lang tuy không quá phức tạp nhưng lại đòi hỏi sự tinh tế trong việc điều tiết nước và phân bón. Từ khâu làm luống cao cho đến kỹ thuật nhấc dây, mỗi bước đều góp phần tạo nên những củ khoai chất lượng, mang lại giá trị kinh tế cao cho gia đình.

Hy vọng với những chia sẻ tâm huyết từ Farm Việt Nguyên, bà con đã nắm vững bí quyết để có một vụ mùa bội thu. Đừng quên thử nghiệm trồng xen canh hoặc luân canh để cải tạo đất, và nếu quan tâm đến sức khỏe, bà con có thể tìm hiểu thêm về [các loại trái cây ít ngọt] để cân bằng chế độ dinh dưỡng cho cả nhà. Chúc bà con thành công và có những luống khoai xanh tốt!