Cách xác định phương hướng ngoài thực tế khi không có la bàn

Xác định phương hướng là kỹ năng quan trọng khi đi cắm trại, trekking, leo núi hoặc tham gia các hoạt động ngoài trời. Trong trường hợp không có la bàn hoặc thiết bị định vị GPS, bạn vẫn có thể nhận biết hướng Đông, Tây, Nam, Bắc bằng Mặt Trời, bóng nắng, sao Bắc Cực hoặc một số dấu hiệu tự nhiên. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn những cách xác định phương hướng ngoài thực tế dễ áp dụng, giúp bạn chủ động hơn trong mọi hành trình.

Xác định phương hướng bằng Mặt Trời (Dễ áp dụng nhất vào ban ngày)

Mặt Trời chính là chiếc “la bàn thiên nhiên” khổng lồ và đáng tin cậy nhất vào ban ngày. Tuy nhiên, để sử dụng công cụ này đúng cách, bạn cần hiểu rõ bản chất của nó.

Nguyên lý cơ bản và sự thật về “Đông mọc Tây lặn”

Quy tắc cơ bản nhất mà hầu như ai cũng thuộc lòng từ thời đi học là “Đông mọc, Tây lặn”. Theo phản xạ, chúng ta thường dang hai tay, tay phải chỉ về hướng mặt trời mọc để xác định đó là hướng Đông, và trước mặt sẽ là hướng Bắc.

Tuy nhiên, nếu áp dụng rập khuôn quy tắc này để đi trong rừng sâu, bạn rất dễ bị lệch hướng. Thực tế, do trục Trái Đất nghiêng nên mặt trời không bao giờ mọc ở hướng Đông tuyệt đối quanh năm (ngoại trừ hai ngày Xuân Phân và Thu Phân). Vào mùa hè, quỹ đạo của mặt trời sẽ xê dịch chếch về phía Đông Bắc, và đến mùa đông sẽ chuyển dần xuống Đông Nam.

Để lấy mốc tọa độ chuẩn xác nhất không bị sai số, bạn cần trang bị kiến thức xem mặt trời mọc hướng nào ở từng thời điểm cụ thể trong năm. Khi đã nắm chắc mốc định vị ban đầu này, việc tìm các hướng còn lại sẽ dễ như trở bàn tay.

Phương pháp cắm gậy bóng đổ (Shadow Tip Method)

Đây là kỹ năng sinh tồn kinh điển của các Hướng đạo sinh (Scout) trên toàn thế giới. Cách thực hiện rất đơn giản:

• Bước 1: Tìm một bãi đất phẳng. Cắm một cành cây (hoặc cọc lều) thẳng đứng xuống đất.
• Bước 2: Đánh dấu vị trí đỉnh bóng râm của cây gậy in trên mặt đất (Gọi là Điểm A – Tương ứng với hướng Tây).
• Bước 3: Đợi khoảng 15 đến 20 phút. Lúc này mặt trời di chuyển sẽ làm bóng râm thay đổi. Tiếp tục đánh dấu đỉnh bóng râm mới (Gọi là Điểm B – Tương ứng với hướng Đông).
• Bước 4: Kẻ một đường thẳng nối Điểm A và Điểm B, ta có trục Đông – Tây. Kẻ một đường vuông góc với trục này, đó chính là trục Bắc – Nam.

Biến Đồng Hồ Kim thành la bàn sinh tồn

Nếu bạn đang đeo một chiếc đồng hồ kim (có kim giờ và kim phút) và trời đang có nắng, bạn hoàn toàn có thể dùng nó để xác định phương hướng. (Lưu ý: Phương pháp này áp dụng tại Bắc Bán Cầu, bao gồm Việt Nam).

• Cách làm: Tháo đồng hồ ra và đặt nằm ngang trên lòng bàn tay. Xoay mặt đồng hồ sao cho Kim Giờ chỉ thẳng về phía Mặt Trời hiện tại.
• Đọc hướng: Lúc này, hãy tưởng tượng một đường phân giác chia đôi góc tạo bởi Kim Giờ và cột mốc 12 giờ trên mặt số. Đường phân giác này sẽ chỉ thẳng về Hướng Nam. Hướng đối diện ngược lại của đường thẳng đó chính là Hướng Bắc.

Cách tìm phương hướng vào ban đêm (Khi không có mặt trời)

Khi màn đêm buông xuống, các vì tinh tú trên bầu trời sẽ trở thành hệ thống định vị (GPS) tự nhiên của bạn.

Dựa vào hình dáng Mặt Trăng

Mặt Trăng cũng tuân theo quy luật mọc ở phía Đông và lặn ở phía Tây. Nếu trăng không tròn, bạn có thể dựa vào phần sừng trăng khuyết để đoán hướng:

• Từ mùng 1 đến ngày 14 Âm lịch (Trăng đầu tháng): Sừng trăng khuyết luôn chỉ về hướng Đông.
• Từ ngày 17 đến cuối tháng (Trăng cuối tháng): Sừng trăng khuyết luôn chỉ về hướng Tây.

Tìm Sao Bắc Đẩu (Polaris)

Sao Bắc Đẩu là ngôi sao quan trọng nhất trong việc định vị ban đêm vì nó luôn nằm cố định và chỉ thẳng về Hướng Bắc địa lý.
Để tìm Sao Bắc Đẩu, hãy nhìn lên bầu trời và tìm chòm sao Đại Hùng (Gấu Lớn) – chòm sao có hình dáng giống một chiếc gáo nước lớn gồm 7 ngôi sao. Hãy lấy 2 ngôi sao ngoài cùng của phần “miệng gáo”, nối chúng lại với nhau thành một đường thẳng và kéo dài gấp 5 lần khoảng cách giữa hai ngôi sao đó. Điểm kết thúc sẽ chạm ngay vào một ngôi sao rất sáng – đó chính là Sao Bắc Đẩu.

Dựa vào các dấu hiệu thực vật và tự nhiên

Trong trường hợp trời nhiều mây che khuất mặt trời và các vì sao, bạn có thể quan sát hệ sinh thái xung quanh. Tuy độ chính xác chỉ khoảng 70% – 80% (do đặc thù rừng nhiệt đới), nhưng đây là phương pháp đối chiếu rất hữu ích.

Quan sát rêu và vỏ thân cây

Ở bán cầu Bắc, mặt phía Bắc của thân cây thường ít nhận được ánh nắng trực tiếp hơn, do đó nó sẽ ẩm ướt và mát mẻ hơn. Lợi dụng điểm này, bạn có thể quan sát: phần thân cây nào có rêu mọc dày đặc, xanh tốt và vỏ sần sùi hơn thì khu vực đó thường là Hướng Bắc. Ngược lại, mặt thân cây nhẵn bóng, khô ráo hơn là Hướng Nam.

Đọc “vòng tuổi” của gốc cây bị cưa

Nếu tình cờ đi ngang qua một gốc cây bị cưa ngang, hãy nhìn vào bề mặt mặt cắt của nó (các vòng vân gỗ). Vì hướng Nam nhận được nhiều ánh sáng mặt trời nhất nên phần thân cây ở hướng này phát triển mạnh hơn. Do đó, các vòng vân gỗ ở Hướng Nam sẽ thưa và giãn cách rộng hơn, trong khi các vòng vân gỗ ở Hướng Bắc sẽ mọc xít lại gần nhau.

Lời kết

Thiên nhiên hoang dã luôn tiềm ẩn những rủi ro nhưng cũng để lại cho chúng ta vô số những “biển báo” chỉ đường. Việc nắm vững cách xác định phương hướng ngoài thực tế từ việc xem mặt trời, bóng đổ đến nhìn sao đêm sẽ giúp bạn làm chủ mọi chuyến hành trình trekking hay dã ngoại.

Dù vậy, nguyên tắc an toàn số 1 trước khi bước vào rừng sâu vẫn là sự chuẩn bị: Hãy luôn mang theo một chiếc la bàn vật lý và tải sẵn bản đồ Offline (không cần mạng) vào điện thoại để đảm bảo chuyến đi của bạn luôn an toàn và trọn vẹn nhất!