Xây Dựng Doanh Nghiệp Trường Tồn: Hành Trình Từ “Serial Starter” Đến “Serial Builder” Đích Thực

Trong hành trình khởi nghiệp đầy chông gai, tôi đã có dịp ngồi xuống và trò chuyện sâu sắc với Taku – Founder & CEO của Kamereo. Giữa những câu chuyện về chiến lược và thị trường, anh ấy đã chia sẻ một mong muốn khiến tôi bị “ám ảnh” và suy ngẫm rất nhiều: “I want to build a business that lives longer than myself”.

Câu nói này tưởng chừng đơn giản nhưng lại chứa đựng một sức nặng vô hình. Nó không chỉ là tham vọng cá nhân mà còn là lời khẳng định về khát vọng xây dựng doanh nghiệp trường tồn. Điều này đã thôi thúc tôi viết nên những dòng chiêm nghiệm này, để cùng các bạn phân định rõ ràng giữa một người khởi nghiệp thực thụ (Serial Entrepreneur) và những người chỉ đơn thuần bắt đầu những cái mới (Serial Starter).

Để duy trì tinh thần chiến đấu bền bỉ trên thương trường, đôi khi chúng ta cần những nguồn cảm hứng mạnh mẽ, giống như tinh thần rực lửa trong [những câu nói hay về bóng đá] giúp các cầu thủ vượt qua mọi giới hạn của bản thân.

Ý nghĩa thực sự của khát vọng “Sống lâu hơn người sáng lập”

Câu nói “Tôi muốn xây dựng một doanh nghiệp sống lâu hơn chính mình” mang đa tầng ý nghĩa. Nó phản ánh tầm nhìn dài hạn của nhà sáng lập, mong muốn để lại một di sản có giá trị cho thế hệ sau. Để một doanh nghiệp có thể tồn tại và phát triển ngay cả khi người sáng lập không còn điều hành, cần phải có những yếu tố nền tảng vững chắc:

1. Tầm nhìn và giá trị cốt lõi bền vững: Không chạy theo lợi nhuận ngắn hạn, tập trung vào giá trị lâu dài.
2. Văn hóa doanh nghiệp mạnh mẽ: Đây là linh hồn để công ty tiếp tục sống, là yếu tố then chốt để kế thừa.
3. Hệ thống quản trị và kế thừa: Cần sự minh bạch tài chính, quy trình chặt chẽ và đội ngũ lãnh đạo kế cận tài năng.
4. Mô hình kinh doanh thích nghi: Khả năng đổi mới và tiến hóa cùng thời đại.

Khi đánh giá một startup, điều quan trọng nhất không chỉ nằm ở sản phẩm hay thị trường, mà là động lực của người đứng đầu. Những ai có mục tiêu xây dựng công ty trường tồn thường kỷ luật hơn, trách nhiệm hơn và bền bỉ hơn trong từng quyết định.

Serial Entrepreneur hay chỉ là Serial Starter?

Trong thế giới startup, khái niệm “Serial Entrepreneur” (Doanh nhân khởi nghiệp chuỗi) thường được tôn vinh. Tuy nhiên, nếu chỉ chăm chăm vào số lượng công ty đã thành lập mà thiếu đi chiều sâu, chúng ta đang cổ vũ cho những “Serial Starter” – những người chỉ giỏi bắt đầu nhưng thiếu sự kiên định để đi đến cùng.

Để xây dựng một doanh nghiệp vĩ đại, sự thấu hiểu tâm lý và cảm xúc con người là vô cùng quan trọng, tinh tế như [những câu nói hay về con gái] vậy. Một công ty muốn trường tồn cần sự “All-in” (tất tay) của nhà sáng lập: sự gắn bó, chú tâm và quyết liệt vượt qua thăng trầm.

Nếu bạn liên tục khởi nghiệp chỉ vì chạy theo xu hướng hoặc thích cảm giác mới lạ, bạn là một Serial Starter. Nhưng nếu mỗi hành trình của bạn đều có sự kế thừa, tích lũy kiến thức (Compound) để tạo nền móng vững chắc hơn cho tương lai, thì bạn mới xứng đáng với danh hiệu Serial Entrepreneur hay đúng hơn là một Serial Builder (Người kiến tạo).

Giống như việc chăm sóc một khu vườn, người làm vườn giỏi phải biết kiên nhẫn vun trồng từng ngày. Bạn có thể tìm thấy sự tương đồng này qua [câu nói hay về vườn rau sạch], nơi sự chăm chút tỉ mỉ tạo nên những thành quả ngọt ngào và an toàn nhất.

Từ bỏ hay đi tiếp: 5 Câu hỏi quyết định vận mệnh

Có những lúc nhà sáng lập rơi vào cảnh tiến thoái lưỡng nan: Startup hiện tại không còn khả năng bứt phá, mô hình kinh doanh bế tắc hoặc cấu trúc cổ đông không còn phù hợp để gọi vốn. Làm sao để quyết định nên “Pivot” (chuyển hướng) hay dừng lại để bắt đầu mới một cách có trách nhiệm?

Dưới đây là 5 câu hỏi cốt tử mà mỗi Founder cần tự vấn (thang điểm 0-2 cho mỗi câu):

1. Vấn đề: Thị trường còn đủ lớn và giải pháp của bạn còn lợi thế cạnh tranh không?
2. Chỉ số PMF (Product-Market Fit): Khách hàng có quay lại không? Unit Economics có dương không?
3. Cấu trúc cổ đông (Cap table): Có thể tái cấu trúc hoặc mở thêm ESOP không? Cổ đông có chấp nhận giảm định giá (down round) không?
4. Đội ngũ: Co-founder và nhân sự cốt cán có đủ đồng lòng vượt khó không? Trong kinh doanh, việc tìm được người đồng hành phù hợp cũng quý giá như [những câu nói hay về duyên gặp gỡ bạn bè] trong cuộc sống.
5. Nguồn lực (Runway): Tài chính và năng lượng tinh thần của bạn có đủ để đi tiếp chặng đường nữa không?

Cách chấm điểm và hành động:

• Tổng ≥ 7 điểm: Nên ở lại, tái cấu trúc và kiên trì gỡ khó.
• Tổng 4 – 6 điểm: Cân nhắc Pivot ngay trong công ty hiện tại để tìm kiếm PMF mới.
• Tổng ≤ 3 điểm: Nên cân nhắc dừng lại và thành lập công ty mới.

Ứng xử văn minh của một “Serial Builder”

Nếu quyết định dừng lại để mở công ty mới, một nhà sáng lập có “tâm” và “tầm” phải hành xử minh bạch. Cần thông báo chính thức và đạt được sự đồng thuận của cổ đông hiện hữu. Tuyệt đối tránh việc sử dụng tài sản, dữ liệu hay nguồn lực của công ty cũ cho công ty mới mà không có sự cho phép – bài học từ vụ kiện của Telio là một ví dụ điển hình.

Hơn nữa, để bảo vệ quyền lợi cho những người đã tin tưởng mình, nhà sáng lập có thể:

• Mời cổ đông cũ đầu tư vào công ty mới với giá ưu đãi.
• Thực hiện chuyển đổi cổ phần (swap).
• Tặng một phần cổ phần tượng trưng như một lời tri ân.

Điều này thể hiện bản lĩnh của một người kiến tạo thực thụ, giữ gìn uy tín để đi đường dài.

Lời kết

Hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam cần nhiều hơn những Serial Builder – những người dám cam kết, dám xây dựng doanh nghiệp có chiều sâu và sự kế thừa, thay vì chỉ chạy theo số lượng. Câu nói “I want to build a business that lives longer than myself” chính là kim chỉ nam cho tư duy này.

Hy vọng những chia sẻ này sẽ tiếp thêm lửa cho các nhà sáng lập trên hành trình đầy thử thách nhưng cũng đầy vinh quang. Hãy cùng nhau “Keep Fighting” để tạo ra những di sản để đời. Và trong những khoảnh khắc nghỉ ngơi sau giờ làm việc căng thẳng, đừng quên tìm niềm vui từ những điều nhỏ bé, ấm áp như [những câu nói hay về noel] để cân bằng lại cảm xúc nhé!